Afgelopen donderdag lag de
Wegwijzer voor het uitbesteden van het beheer van overgebrachte archieven aan een privaatrechtelijke organisatie in de brievenbus. Begin september had ik via-via gehoord dat het boekje klaar was en bij het Nationaal Archief besteld kon worden. Uiteindelijk heeft het daarna nog meer dan een maand geduurd voordat het NA op mijn e-mail reageerde door het boekje en een factuur op te sturen. Het boekje an sich
kost €7,50, maar uiteindelijk is de rekening bijna twee keer zo groot, omdat het archief €1,40 aan portokosten en €6,00 (ZES EURO!) aan administratiekosten rekent.
De inhoud van het boekje is interessant, maar daar zal ik morgen over schrijven. Vandaag wil ik eerst de ontstaansgeschiedenis beschrijven, die is namelijk ook nog al bijzonder.
Het begon allemaal in 2002 met
Interactief Archief de archiefbrief van staatssecretaris Van der Ploeg, waar nu ook weer regelmatig naar
verwezen wordt. In die brief kondigt de staatssecretaris het
Convenant Archieven aan, waarin het Rijk, de VNG, IPO en de UvW afspreken enkele dingen gezamenlijk te
onderzoeken: de kwaliteit van de toegankelijkheid van archieven voor het grote publiek, de inrichting van het archieftoezicht (dat
rapport is nu ook weer relevant in verband met de
herijking van het interbestuurlijk toezicht) en de mogelijkheden voor het uitbesteden van archiefwettelijke werkzaamheden. Voor dat laatste onderzoek werd het
Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam in de arm genomen. In 2006 leverden mr. Jolize Lautenbach en prof. mr. Inge van der Vlies het rapport
Uitbesteding van archiefwettelijke werkzaamheden op. Het rapport is nooit gepubliceerd, terwijl er her en der wel naar het rapport wordt verwezen. Ik kan me ook nog een bijeenkomst met professor Van der Vlies herinneren, waarin zij die archivarissen wel even kwam uitleggen hoe de Archiefwet en het bestuursrecht in elkaar zaten.
Naar de reden waarom het rapport nooit verschenen is, kan ik alleen maar gissen. Ik denk dat de uitkomsten niet helemaal strookten met wat de convenant-partners verwachtten. Lautenbach en Van der Vlies concluderen in de samenvatting van het rapport (ja, ik heb een afschrift) namelijk het volgende:
Wat betreft mogelijke privatisering kan geconcludeerd worden dat er, behalve bij regelgevende bevoegdheden en het houden van toezicht, nauwelijks juridische beletsels zijn om de archiefwettelijke werkzaamheden uit te besteden aan derden.
Een mogelijk faillissement van een private archiefbeheerder vormt geen moeilijkheid voor het uitbesteden van archiefbeheer. Waarborgen moeten worden ingebouwd in de contractuele vormgeving van uitbesteding aan de private archiefbeheerder. Belangrijkste waarborg daarbij is, dat duidelijk moet worden afgesproken dat de archivalia eigendom blijven van de overheidsorganen.
Een belangrijk nadeel van privatisering binnen de grenzen van de huidige wet is echter dat daartoe een gecompliceerde regeling van alle taken en bevoegdheden nodig zou zijn. Dat zou de transparantie van de Archiefwet, vooral wat betreft de toedeling van bevoegdheden, zeker niet ten goede komen.
Binnen de kaders van de huidige Archiefwet 1995 wordt een operatie tot verzelfstandiging van archiefzorg en archiefbeheer door ons dan ook als een minder gerede oplossing aangemerkt.
Desondanks (of misschien wel daarom) vroeg het Nationaal Archief in 2006 aan
Arnold den Teuling of hij geen
wegwijzer kon maken voor het uitbesteden van het beheer van overgebrachte archieven. Den Teuling ging onder andere praten met organisaties die het archiefbeheer al ondergebracht hadden in een (privaatrechtelijke) stichting (gemeenten Apeldoorn en Tilburg), provinciale archiefinspecties en juristen en in maart 2008 leverde hij zijn wegwijzer in bij het Nationaal Archief.
En daarna is er niets meer van de wegwijzer vernomen ...
Tot begin september 2010, toen bleek dat S@P de wegwijzer voor het Nationaal Archief heeft uitgegeven. Als auteur staat nog altijd Den Teuling genoemd, maar de "eindredactie" is gedaan door de voormalig Algemeen Rijksarchivaris Maarten van Boven (die, zo staat in het boekje, in februari van dit jaar klaar was met zijn werk).
Morgen meer over de inhoud van de wegwijzer...