De staatssecretaris antwoordt: we wijzigen de Archiefwet

Gisteren heeft staatssecretaris Zijlstra de schriftelijke vragen van de Tweede Kamer over de wijziging van de Archiefwet beantwoord. Eric Ketelaar maakte zich via Twitter vooral boos over de manier waarop de provincies de kosten voor het beheer van hun eigen archieven door de RHC's verdeeld hebben.
Het rijk kort alle RHC's gezamenlijk 5 miljoen euro en heeft met het IPO afgesproken dat de provincies dit compenseren door bij te gaan dragen aan de kosten van het beheer van hun eigen overgebrachte archieven. Dit leidde tot de volgende verdeling van die 5 miljoen:

Groningen	404.090
Friesland	360.741
Drenthe	410.422
Overijssel	550.711
Gelderland	465.903
Utrecht	661.692
Flevoland	49.570
Noord-Holland	432.582
Zuid-Holland	400.000
Zeeland	491.313
Noord-Brabant	394.928
Limburg	378.048

Hieronder de tweets van Eric, mezelf en Max Beekhuis hierover.

Ook voor het overige is het antwoord een beetje teleurstellend. Het CDA vroeg zich af wat de meerwaarde van een archivaris en de opleidingen archivistiek zijn. De staatssecretaris:

Het instellen van een provinciearchivaris heeft meerwaarde. Een archivaris heeft specifieke deskundigheid op het gebied van archiefvorming en -gebruik, van methodieken voor toegankelijkheid en van duurzaamheid van het beheer van archiefbescheiden. Daarnaast kan hij bij het verstrekken van archiefbescheiden aan gebruikers contextuele informatie geven. Zijn specifieke deskundigheid zet de archivaris in bij het vervullen van archiefwettelijke taken als het geven van een openbaarheidsadvies, het deelnemen aan het driehoeksoverleg dan wel strategisch informatieoverleg en het beschikbaar stellen van archiefbescheiden.

Maar desondanks wil de staatssecretaris het benoemen van een archivaris niet verplicht stellen voor de provincies, gemeenten en waterschappen.

Overbrenging en achterstanden
Over het wegwerken van de papieren achterstanden zegt de staatssecretaris:

Bij het Rijk zijn achterstanden in de bewerking van papieren archieven. Deze worden nu weggewerkt door de archiefbewerkingsorganisatie Doc-Direkt. Versnelling van de overbrenging is deels onderdeel van de opdracht aan Doc-Direkt: eind 2019 dient de bewerking van de papieren archieven van de departementen over de periode 1976-2005 te zijn voltooid. Dat houdt in dat de bestanden uit de periode 2000-2005 zelfs eerder dan de overbrengingstermijn van twintig jaar zullen worden overgebracht. Bij provincies, gemeenten en waterschappen zijn over het algemeen geen achterstanden in de overbrenging. De situatie bij de zelfstandige bestuursorganen is zeer divers.
Het Nationaal Archief legt wat betreft de digitale archiefbescheiden de komende jaren de prioriteit bij de versnelling binnen het Rijk, met name door aansluiting van de departementen op het e-depot.

Merk op hoe de ZBO's slechts en passant en de Hoge Colleges van Staat helemaal niet genoemd worden in dit lijstje.
En het ontbreken van achterstanden bij gemeenten ligt iets genuanceerder. De beleidsarchieven zijn meestal wel overgebracht, maar series als bouw-,hinderwet- en milieuvergunningen bevinden zich nog heel vaak integraal (dus met dossiers uit het begin van de vorige eeuw) in de gemeentehuizen.

Toezicht
De SP vroeg expliciet naar de mogelijke risico's ten gevolge van de Wet generiek toezicht en het wegvallen van de provinciale archiefinspecteur. Daar kan de staatssecretaris kort over zijn:

Volgens het Voorstel van wet revitalisering generiek toezicht wordt het interbestuurlijk toezicht generiek georganiseerd op basis van de Provinciewet en de Gemeentewet. Dit betekent geen verzwakking. De provincies hebben een toezichttaak, die zij zelf invullen. Zij worden daartoe in staat geacht.

Zorgen van BRAIN en KVAN

De leden van de fractie van de SP verzoeken de regering in te gaan op de volgende kritiekpunten, ook punten van zorg van de beroepsgroep zelf (onder andere van de KVAN en BRAIN):
- de verzwakking van het toezicht;
Volgens de regering is de overgang naar generiek interbestuurlijk toezicht geen verzwakking van het toezicht.
- de vrijblijvendheid ten aanzien van het professioneel beheer en de daarmee samenhangende vrijblijvendheid van openbaarheid en toegankelijkheid;
Ten aanzien van het professioneel beheer van archieven kan worden opgemerkt dat door de voorgestelde wetswijziging de verantwoordelijkheid van de provincies op dezelfde wijze wordt vormgegeven als die van gemeenten en waterschappen. Aangezien gemeenten en waterschappen de mogelijkheid hebben een eigen archivaris aan te stellen die hen bijstaat met betrekking tot archiefzorg en -beheer, is ervoor gekozen dit bij de provincies ook zo te regelen. Met of zonder archivaris dient het beheer van provinciale archieven te voldoen aan de archiefwettelijke vereisten, ook ter zake van openbaarheid en toegankelijkheid.

Opleiding en langstudeerboete
En tenslotte nog wat over de opleidingen Archivistiek en de gevolgen van de langstudeerboete voor de studenten:

De Universiteit van Amsterdam onderzoekt mogelijkheden om studenten aan de Hogeschool van Amsterdam die een bacheloropleiding archivistiek volgen, al dan niet via een schakelprogramma, rechtstreeks toegang te geven tot de masteropleiding archivistiek. De opleidingen zullen uiteraard moeten zijn geaccrediteerd door de NVAO. Uitgangspunt is dat geen concessies worden gedaan aan kwaliteit of niveau.
Ten slotte vragen deze leden [van de SP] hoe ervoor zorg wordt gedragen dat er ook in de toekomst voldoende professionals beschikbaar zijn voor het vak.
De regering heeft geen directe bemoeienis met het aantal professionals dat wordt opgeleid voor de archivistiek. Dat neemt niet weg dat belangrijk is dat er voldoende professionals zijn. De regering is van mening dat er voldoende randvoorwaarden zijn om deze te kunnen opleiden.

Vorige keer schreef ik dat dit vervolgd zou worden door een kamerdebat. Toen zat ik ernaast, want eerst moest er natuurlijk nog schriftelijk gereageerd worden. Ik geloof dat de volgende stap nu wel plenaire behandeling zal zijn.

Gerelateerd
De Kamer "praat" over de wijzigingen in de Archiefwet
De Archiefwet wordt gewijzigd

Het plaatje komt uit De Spits: Halbe hapt hamburgers

Brieven aan een staatssecretaris

Eergisteren zijn Gaston Franssen en Anneke Jansen de weblog Wat onderneemt Halbe Zijlstra gestart.
In de ietwat sardonische toelichting op het intiatief schrijven Franssen en Janssen:

Immers, we weten dat Zijlstra graag leest en dat hij ervan overtuigd is dat kunst en cultuur bijdragen aan een 'vrije en vitale samenleving', zoals te lezen valt op zijn persoonlijke pagina. Maar misschien zijn Robert Ludlum, Tom Clancy, Dan Brown en James Clavell inmiddels stukgelezen en ontbreekt het de staatssecretaris aan mogelijkheden om nieuwe boeken aan te schaffen, kunst te zien, concerten te bezoeken en naar theaters te gaan, waardoor hij ook geen verweer kan hebben tegen de valse aantijgingen van collegae. Zoals die van minister-president Mark Rutte, die in Buitenhof beweerde dat er 'iedere avond dertig zalen zijn met slechts tien bezoekers op de eerste rij.'Ergerlijke jokkenbrokkerij natuurlijk. Maar ja, wat doe je eraan als je het zelf niet goed weet?
"Wat onderneemt Halbe Zijlstra" heeft begrip voor deze positie en betreurt de situatie ten zeerste. Vandaar ook dat besloten is om Zijlstra bij te staan in deze barre tijden. Een gebaar vanuit de kiezers naar de politiek. Een boek, een brief, een prachtige film, een onmisbare voorstelling. "Wat onderneemt Halbe Zijlstra" biedt het hem aan, licht het belang ervan toe, en steunt hem cultureel in de rug.

Dat is toch wel een beetje waar ik een paar maanden geleden van droomde (al heeft mijn bescheiden blog natuurlijk geen enkele invloed gehad op het initiatief van Franssen en Jansen.)
Het verschil met het initiatief van Yann Martel is trouwens dat de Nederlandse initiatiefnemers ook nadrukkelijk anderen oproepen om een boek, cd of theaterkaartje vergezeld van een toelichting naar de staatssecretaris te sturen, met een afschrift van de brief naar het weblog.
Het eerste boek dat Franssen aan Zijlstra gestuurd heeft is een bloemlezing uit de gedichten van Martinus Nijhoff. In de begeleidende brief schrijft hij een mooie, zij het hier en daar wat 'wetenschappelijke', uitleg van het lange gedicht Awater.

Ik ben benieuwd wat de staatssecretaris nog allemaal toegestuurd krijgt en heel misschien verzin ik zelf ook nog wel wat...

Gerelateerd
Wat leest een staatssecretaris
Een paar losse eindjes
De culturele uitgangspunten van een staatssecretaris

Een nieuwe selectieaanpak

Vlak voor Kerst stuurde de staatssecretaris van Cultuur een brief naar de Tweede Kamer over de vernieuwde "selectieaanpak archieven."

Zo'n nieuwe selectieaanpak is hard nodig. De huidige methodiek is niet geschikt om toegepast te worden in het digitale informatietijdperk en wegwerken van de papieren archiefachterstanden van het Rijk zou in de meest conservatieve berekening nog 40 jaar duren. Dit is onaanvaardbaar.

De nieuwe methode heeft drie hoofddoelen: versnelling, toepasbaar op digitale informatie en zorgen voor een kwalitatief hoogwaardige archiefcollectie.

In de brief staan een paar dingen, die ik niet helemaal snap of logisch vind.
Zo wordt het driehoeksoverleg opgeheven ten faveure van een "strategisch informatieoverleg" tussen de CIO van elk departement, de algemene rijksarchivaris en een door de staatssecretaris te benoemen onafhankelijke derde onpartijdig lid, dat een onafhankelijke stem heeft ten aanzien van de selectievoostellen. Waarom zou dit overleg beter zijn voor digitale archieven dan het oude overleg?
Maar wat me meer zorgen baart zijn de onderwerpen die volgens Zijlstra in dit overleg aan de orde komen:

In dit overleg worden vraagstukken besproken die samenhangen met waardering en selectie, zoals openbaarheid van informatie en informatiebeveiliging.

Wie heeft de staatssecretaris verteld dat deze vraagstukken iets met waardering en selectie te maken hebben? Volgens mij hebben ze daar namelijk evenveel mee te maken als het gebruik van enkelzijdig of dubbelzijdig bedrukt papier! Het enkele feit dat een document of dossier op het moment van ontstaan wel of niet openbaar is, zegt namelijk helemaal niets over de historische of bewijswaarde over twintig, vijftig of honderd jaar. Dat belooft wat voor dat nieuwe overleg...
Natuurlijk ben ik ook zeer benieuwd hoe dit 'strategisch informatieoverleg' georganiseerd wordt bij de andere overheidsorganisaties. En dan denk ik niet alleen aan de provincies, gemeenten en waterschappen, zoals Zijlstra doet in zijn brief, maar ook aan al die andere 'rijksorganen', zoals de Hoge Colleges van Staat en die baaierd aan ZBO's.

Hoewel het nergens expliciet staat, wekt de brief bij mij de indruk dat op termijn te vernietigen archiefbescheiden minder belangrijk zijn dan permanent te bewaren bestanden en dat er dus minder aandacht aan hoeft te worden besteed. Dat is althans de impliciete boodschap die ik op maak uit zinnetjes als:

Door de toepassing van de nieuwe aanpak zal per saldo (...) veel minder archiefmateriaal hoeven te worden bewerkt om tot het gewenste resultaat te komen. Dit levert zowel tijdwinst als kostenvoordeel op.
(...)
Met behulp van het nieuwe instrumentarium wordt informatie op het moment van of vlak na creatie gewaardeerd. Integrale benadering van selectie (...) leidt tot een kwalitatief strerkere collectie en mogelijk tot grotere efficiency ten aanzien van selectie van overheidsarchieven.

Het meeste werk zit bij het archiveren volgens mij niet in het bepalen of iets te bewaren of te vernietigen is, maar in het beschrijven en ordenen van de bestanden, opdat het archief in goede en geordende staat is. En dat werk moet gebeuren voor alle archiefstukken, te bewaren EN te vernietigen.

Waar ik ook heel benieuwd naar ben is de manier waarop de rol die de Raad voor Cultuur op dit moment nog heeft bij het vaststellen van selectielijsten wordt ingevuld. In de brief staat daarover:

De adviserende rol die de Raad voor Cultuur speelt bij de beoordeling van de individuele selectielijst maakt plaats voor systeemtoezicht waarbij achteraf wordt getoetst of het proces van waardering en selectie conform de gestelde regels en uitgangspunten is uitgevoerd. In het voorjaar van 2011 informeer ik u via de archiefvisie waar dit systeemtoezicht wordt belegd.

Aan de ene kant klinkt dit goed, aangezien 'toezicht' ook 'handhaving' inhoudt, terwijl de Raad voor Cultuur alleen maar mocht 'adviseren.'Aan de andere kant ben ik erg benieuwd wie dit systeemtoezicht zou gaan uitvoeren en hoe dat dan vorm gegeven wordt. Hoe ziet 'het systeem' er uit?

De positie van de Raad voor Cultuur is sowieso interessant, omdat alle leden van de Bijzondere Commissie Archieven van de Raad hun functie hebben neergelegd naar aanleiding van de brief over de nieuwe selectiemethodiek die de Raad op 6 december 2010 naar de staatssecretaris heeft gestuurd. In de brief van Zijlstra wordt in een voetnoot wel naar deze brief verwezen, maar ik heb de brief zelf nog nergens gevonden. Is hij wel openbaar?

Al met al reden te meer om vol verwachting uit te kijken naar de Archiefvisie van het kabinet.

Gerelateerd
Eerdere berichten over de Archiefvisie
Wat leest een staatssecretaris
De culturele uitgangspunten van een staatssecretaris
De Raad voor Cultuur adviseert...

NB
Hierboven verwijs ik verschillende keren naar pagina's op archief.nl. Helaas is mijn ervaring dat de url's hierop niet erg 'permanent' zijn. Ik heb dus geen idee hoelang die links nog functioneren.

Plaatje: Shredder art van florriebassingbourn

De culturele uitgangspunten van een staatssecretaris

13 december vindt in de Tweede Kamer het debat plaats over de cultuurbegroting en in voorbereiding daarop heeft staatssecretaris Zijlstra deze week zijn uitgangspunten voor het cultuurbeleid naar de Tweede Kamer gestuurd. Een paar passages daaruit die ik opvallend vind.
De brief opent met een citaat van Alma-Tadema:

De 19e-eeuwse schilder Alma-Tadema zei: ‘Zolang ik schilder, ben ik kunstenaar, als het af is, ben ik zakenman’. Kunst en commercie, podium en publiek zijn geen gescheiden werelden. Archieven en theaters, concertzalen en musea verlenen diensten aan publiek. Zij vervullen een belangrijke rol in de maatschappij.

Gelukkig dat 'archieven' ook een belangrijke rol spelen in de maatschappij, maar bedoelt Zijlstra hier nu dat een ambtenaar terwijl hij werkt archiefvormer is en hij het archiefstuk zodra het af is mag verkopen? Dat zal toch niet?

Erfgoed
Kerntaak van de rijksoverheid is de wettelijk geregelde zorg voor het behoud van cultureel erfgoed voor deze en nieuwe generaties. Ik zet de modernisering van de monumentenzorg voort. Hergebruik van monumenten is belangrijk, zodat ons erfgoed zowel bewaard als toegankelijk blijft. In 2011 zal ik de wetgeving voor archeologische monumentenzorg evalueren. Daarnaast leg ik maatregelen voor om (overheids)archieven toegankelijker en digitaal duurzamer te maken, en immaterieel erfgoed en volkscultuur levend te houden.

Een paar alinea's verder gaat het dan ook nog even over de decentralisatie van de RHC's:

In het regeerakkoord is opgenomen dat ‘de Regionale Historische Centra (RHC’s) worden gedecentraliseerd naar de provincies met een korting op het budget van 25%’. Archieven die in de provincies door rijksorganen worden gevormd, worden daar bewaard in de RHC’s – net als provinciale archieven – maar zonder dat de provincies hieraan financieel bijdragen. Ik ga samen met het ministerie van BZK en IPO en VNG in overleg over een bestuurlijke en financiële vormgeving die recht doet aan de verschillende verantwoordelijkheden, binnen het financiële kader van het regeerakkoord. Mijn uitgangspunt is dat de Archiefwet zodanig wordt gewijzigd dat provincies, net als andere overheden, verantwoordelijkheid voor beheer en toegankelijkheid van de eigen en overgedragen archieven gaan dragen.

Hoewel wat hier staat feitelijk waar is, de provincies zijn de enige overheidslaag die na overbrenging niet (meer) verantwoordelijk is voor zijn eigen archieven, wil ik hier toch wijzen op de discussie die hierover gevoerd is bij de totstandkoming van de huidige Archiefwet 1995. Toen hebben de provincies namelijk expliciet aangegeven zelf verantwoordelijk te willen zijn voor hun eigen, overgebrachte archieven. Het Convent van Rijksarchivarissen wilde daar destijds niets van weten en heeft dat toen tegengehouden. Hier vind je de relevante passages daarover uit de Discussienota Archiefbeleid uitgebracht door de Commissie Nota Archiefbeleid

Verder staan er nog een paar voor mij cryptische passages in, waaronder deze:

Daarnaast wil ik het geven aan cultuur stimuleren. Bij particulieren moet een culture of giving, bij instellingen een culture of asking ontstaan. Het kabinet komt een Geefwet. Het wegnemen van belemmeringen om te geven en nieuwe instrumenten zullen worden onderzocht. In overleg met de staatssecretaris van Financiën zal ik het fiscale pakket voor cultuur in de breedte bekijken. Met mijn collega van Justitie zal ik mogelijke knelpunten nader onderzoeken.

Het overleg met de staatssecretaris van Financiën snap ik, maar waarom zou met de staatssecretaris van Justitie overlegd moeten worden? Is geven aan een culturele instelling strafbaar op dit moment?

We staan voor de uitdaging zoveel mogelijk mensen bij cultuur te betrekken. De cultuursector moet die support ook actief zoeken bij cultuurliefhebbers. Bij al die mensen die een hart hebben voor cultuur, niet alleen bij de overheid. Dat wil ik stimuleren. Want cultuur is voor iedereen.

Of, zoals ze op zondagmorgen bij L1 zeggen: "De Kinjerkroam is veur dich!"

Na 13 december weten we meer...

Gerelateerd
Bezuinigingen, RHC's en de Algemene Rijksarchivaris
Wat leest een staatssecretaris?
Archief is geen harmonie of toneelgezelschap

Wat leest een staatssecretaris?

Reading is sexy, Iris Luckhaus

In juli 2009 werd Joke Schauvliege benoemd als Vlaams Minister van Natuur en Cultuur. Tijdens haar 'maiden interview' in Ter Zake van Canvas gaf zij te kennen dat ze zich niet kon herinneren welk boek ze als laatste gelezen had en dat de laatste toneelvoorstelling die ze gezien had van een amateur-vereninging was.

De kritiek uit de "cultuurwereld" was niet van de lucht. Tom Lanoye en Erwin Mortier reageerden alletwee ongeveer hetzelfde. Ik citeer de laatste:

Niettemin, stel je een land voor waar een kersverse minister van Begroting het voor de nationale media presteert te zeggen dat hij weliswaar alleen maar ervaring heeft als theaterregisseur en niets van financiën afweet, maar dat hij de komende weken intens met de sector zal kennismaken.

En sinds vorige week hebben wij ook een staatssecretaris van Cultuur die op zijn weblog schrijft:

Naast mijn werk en mijn politieke activiteiten heb ik nog een aantal hobby's:
Lezen ? Ik lees graag maar houd niet van al te zware boeken, dat soort leeswerk heb ik al genoeg binnen mijn politieke dossiers. Mijn favoriete schrijvers zijn Robert Ludlum, Tom Clancy, Geert Mak, Tolkien, Dan Brown en James Clavell.

Hans Beerekamp schreef daar vorige week al over en Raymond van de Boogaard schreef afgelopen vrijdag in het Cultureel Supplement:

In zijn eenvoud is deze onthulling wel een beetje schokkend. Moeten wij werkelijk aannemen dat de nieuwe staatssecretaris voor cultuur schrijvers als, pakweg, Vestdijk of Grunberg of Frantzen op één lijn stelt met de beleidsnota's over de volksgezondheid, waarmee Zijlstra zich als Kamerlid de afgelopen jaren bezighield? En zo ja, moet iemand hem dan niet eens uitleggen wat literatuur is, of kunst in het algemeen?

Militante Bibliothecaris Jeanine (van die mooie Open brief aan Balkenende) verwijst naar aanleiding van dit alles op haar weblog naar het initiatief van Yan Martel, die iedere twee weken een boek met aanbevelingsbrief naar de Canadese Minister-President stuurt. Niet om hem te onderwijzen, maar meer om hem te stimuleren, motiveren en inspireren. Misschien zou dit ook wat voor Zijlstra zijn?

Wat mij nog het meest verbaast is dat nog geen Nederlandse schrijver van naam zich geroerd heeft en  vergelijkbare dingen als Lanoye en Mortier, heeft gezegd of geschreven. De kunstenaars hebben het momenteel volgens mij alleen over de enorme bezuinigingen die aangekondigd zijn en niet over de man die deze bezuinigingen moet gaan uitvoeren. Maar misschien vinden zij ondertussen ook wel dat deskundigheid niet nodig is. Of lees ik de verkeerde kranten en tijdschriften?

Overigens, ik weet niet hoe men in Vlaanderen nu tegen Schauvliege aankijkt. Mortier heeft zich blijkbaar weer met haar verzoend en ze leest naar het lijkt toch ook nog wel eens een boek...

Gerelateerd
Onze Jan is manager geworden
Geef ons de echte deskundigen terug