Nog maar eens over e-mail en archief (en de Wob)

Ai, ai, Nu.nl schrijft over een pijnlijke zaak voor de provincie Groningen.
Greenpeace heeft om de openbaarmaking van allerlei documenten over de bouw van een kolencentrale in de Eemshaven gevraagd. In de stukken die de provincie openbaar gemaakt heeft, staan verwijzingen naar andere documenten, die Greenpeace niet gekregen heeft:

In de rechtszaak schrijft de provincie Groningen dat diverse stukken via de mail zijn uitgewisseld. “De ontvangen of verstuurde e-mailberichten zijn destijds door de betreffende medewerkers van de provincie geprint en gearchiveerd, waarna de digitale versie van het e-mailbericht niet bewaard is gebleven”, houdt de provinctie Groningen de rechters voor.
“Daarbij is echter de vaak omvangrijke bijlage bij het e-mailbericht niet geprint en derhalve verloren gegaan met de verwijdering van de digitale versie van het e-mailbericht.”
Al worden e-mails op de server bewaard, toch zijn de documenten niet meer te herstellen. “De server van de provincie zal geen hulp bieden omdat van verwijderde e-mails maximaal een jaar een backup wordt bewaard”, schrijft de provincie in een verweer. Uiteindelijk is er op last van de rechter wel opnieuw gezocht en zijn enkele documenten gevonden. Een deel is nog steeds zoek.

Maar, zegt de provincie, het gaat hierbij niet om "kernstukken" die kwijt zijn. Alle "belangrijke stukken" zijn wel gewoon beschikbaar, volgens een woordvoerder.
Nu.nl heeft Roger Vleugels gevraagd daar op te reageren:

“Kerndocumenten bestaat niet. Er bestaan alleen maar documenten en de provincie kan niet een indeling gaan maken tussen belangrijke en niet-belangrijke documenten”, stelt hij tegenover NU.nl. “Ook mogen documenten ook niet zomaar worden vernietigd als ze onderdeel van een procedure zijn.”
Vleugels vraagt zich daarbij af hoe de provincie kan beweren dat het niet om kerndocumenten gaat als de stukken zelf zoek zijn.

Gelukkig stoppen we met e-mailen.

Gerelateerd
Over agenda's als archiefstukken #sod12
E-mail is toch geen archief
Much ado about email

Plaatje: De Emaillerie in Eerbeek

Uit de LEGO-archieven

Eigenlijk wilde ik hierboven een heel filmpje laten zien, maar die klojo's van Gizmodo staan embedden niet toe...

Maybe that's why visiting Lego's Memory Lane-the secret vault guarding almost every Lego set ever manufactured-touched me in a way I didn't expect. This wasn't amazement or simple awe. I was already astonished to no end by the tour of the Lego factory. No, this was something else, something bigger than the impressive view of the 4,720 Lego sets inside this lair. These weren't just simple boxes full of bricks. These were tickets to ride a time portal to emotions and simpler days long forgotten.

Stellingen vol met alle Lego-dozen die ze in Denemarken sinds de jaren vijftig gemaakt hebben! Kijken dus...
Om toch nog wat bewegend beeld te hebben, hieronder een filmpje over de productie van Lego-blokjes en mannetjes. Ook fascinerend...

Gerelateerd

Lego en de oude Grieken

Archieven in het nieuws: Haren en Eindhoven

Een verdwenen bouwvergunning
De Volkskrant bericht:

Het vorige college van burgemeester en wethouders ging in 2010 akkoord met een illegaal bouwbesluit. De bijbehorende stukken zijn verdwenen uit het gemeentelijke archief. [...]
De drie wethouders (PvdA, ChristenUnie en GroenLinks) die met het besluit akkoord gingen, werden door een ambtenaar gewaarschuwd dat ze in strijd met de wet handelden. 'U omzeilt de geldende regels', staat in een vertrouwelijk advies bij het bouwbesluit dat in bezit is van de Volkskrant. Het besluit creëerde een 'illegale situatie', die kon leiden tot 'imagoschade' voor de gemeente.[...]
De zaak kwam in oktober 2011 aan het rollen toen een lindeboom moest worden gekapt om uitbreiding van het restaurant mogelijk te maken. Het nieuw aangetreden gemeentebestuur kreeg lucht van het illegale bouwbesluit, maar de stukken bleken onvindbaar te zijn in het officiële archief. De ambtelijke staf bleek echter te beschikken over een geheime schaduwadministratie. 'Op de afdeling Vergunningverlening was er onvrede over de gang van zaken', zegt burgemeester Fennema.

Bezuinigingen in Eindhoven
Het Eindhovens Dagblad bericht:

Eindhoven kan op het archief geen 6 tot 7 ton per jaar, maar 'slechts' 2 ton per jaar bezuinigen. Dat blijkt uit een onderzoek van het SRE en het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe).
De gemeente had in het kader van de grootschalige bezuinigingsoperatie op een uiteindelijke besparing van 575.000 tot 680.000 euro gerekend, maar uit het onderzoek blijkt nu dat er minder archiefstukken dan gedacht gedigitaliseerd kunnen worden.

In de Raadsinformatiebrief waar de krant zich op baseert staat:

Het onderzoek laat de volgende resultaten zien:

• RHCe voert meer taken uit dan op basis van de op de factuur vermelde omschrijving mag worden verwacht. De kosten hiervan zijn verwerkt in de meterprijs. De besparingsmogelijkheden zijn hierdoor anders dan verwacht 
• Niet alle uitgevoerde taken zijn gebaseerd op wettelijke verplichtingen vanuit de Archiefwet. Een aantal (facultatieve) activiteiten vinden hun oorsprong in de uitvoering van het gemeentelijk cultuurbeleid; 
• Aanzienlijke leegstand van kantoor- en archiefruimte; 
• Als gevolg van het toenemend gebruik van het internet, kan de exploitatie van de publieksruimte worden afgestoten; 

De op dit onderzoek gebaseerde acties, waaronder het afstoten van de publieksruimte en het geplande terugdringen van de o.a. door leegstand veroorzaakte frictiekosten, leiden tot een structurele besparing voor de gemeente Eindhoven, oplopend tot meer dan €200.000 per jaar.[..]
In de resultaten van het SRE/RHCe onderzoek is vooral aandacht besteed aan een zo efficiënt mogelijke uitvoering van de taken door het RHCe. Er is nog weinig aandacht geschonken aan de in de oorspronkelijke businesscase geopperde besparingsmogelijkheden door digitalisering van het papieren archief.
Door de nuanceringen in de door het RHCe uitgevoerde taken, zijn de eerder genoemde aannames en parameters niet meer actueel. Tegelijkertijd heeft het onderzoek ook nog niet duidelijk gemaakt of digitalisering en elektronische beschikbaarstelling van (delen van het) statisch archief besparingen opleveren.

Gerelateerd
Betrouwbare documenten in het nieuws

Plaatje: Unhistoric van La Belle Province

Is er ook overheidsarchief buiten het NA dan?

Kijk, dit vind ik toch wel heel stoer...

Gisteren schreef Christian over de brief die staatssecretaris Knapen naar de Tweede Kamer had gestuurd over het voorstel van de Europese Commissie voor meer open overheidsdata.
Het kabinet is van mening dat "cultuur ten principale niet thuis hoort in de richtlijn voor hergebruik van overheidsinformatie." Tja dat is een mening waar je het wel of niet mee eens kunt zijn. De mening van Nederland wordt dan onderbouwd met een drietal argumenten: open overheidsinformatie jaagt de erfgoedinstellingen op kosten, hiermee instemmen is misschien een "stepping stone" voor nog verdere openheid en als openingspaukenslag:

Afgezien van overheidsinformatie in het Nationaal Archief (die al onder de Archiefwet valt) kwalificeren collecties in archieven, musea en bibliotheken niet als overheidsinformatie.

Ja, het staat er echt: alleen het Nationaal Archief beheert overheidsinformatie!
Geen idee wat die andere kleine en grote archiefdiensten in Nederland beheren, maar volgens de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken in ieder geval geen overheidsinformatie.

En wat is nu het stoere? Dat de KVAN vandaag binnen één dag onderstaande brief naar de staatssecretaris gestuurd heeft!

Geachte heer Knapen,

In uw brief van 20 januari jl. aan de Tweede Kamer stelt u onder meer een nieuwe Europese richtlijn aan de orde die het hergebruik van overheidsinformatie moet vergemakkelijken. Het kabinet, zo schrijft u, kan zich op hoofdlijnen vinden in de voorgestelde richtlijn, maar vindt de uitbreiding van de reikwijdte van de richtlijn naar archieven, bibliotheken en musea ongewenst. Dit motiveert het kabinet door te stellen dat, afgezien van de informatie die bij het Nationaal Archief berust, er geen sprake is van overheidsinformatie in archieven, bibliotheken en musea. Het kabinet beschouwt dat, wat zich daar bevindt, als (digitaal) erfgoed en niet als overheidsinformatie.

Wij willen u er langs deze weg op wijzen dat deze constatering volledig voorbij gaat aan het feit dat alle overheden in Nederland overheidsinformatie voortbrengen, informatie die op een goed moment conform de Archiefwet niet alleen in het Nationaal Archief maar ook in archiefbewaarplaatsen van Regionale Historische Centra, gemeenten en waterschappen terecht komt en daarmee beschikbaar is voor de burger.
Wij nemen aan dat een en ander op een misverstand berust en dat u onze mening deelt, dat zich ook in archieven buiten het Nationaal Archief overheidsinformatie bevindt.
Hoogachtend,

Dr. F.J.W. van Kan
voorzitter

 Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven.

Over verdwenen decoraties uit een archief

Hendrik Antoon Lorentz,
in 1916 geschilderd door
Menso Kamerlingh Onnes.

Gisteren stond in de NRC een artikel over het archief van Hendrik Lorentz dat in het bezit is van de KNAW. De krant schreef:

Lorentz is vermoedelijk ook de meest gedecoreerde Nederlandse wetenschapper. Hij won de Nobelprijs, legde de grondslag voor Albert Einsteins speciale relativiteitstheorie en was voorzitter van de Zuiderzeecommissie die de Afsluitdijk voorbereidde. Maar nagenoeg al zijn decoraties zijn weg. Verdwenen uit de kluis in het Trippenhuis van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) in Amsterdam.

In de krant wordt Anne Kox geciteerd, die de vermissingen opmerkte in de inventaris die Joeri Meijer eerder dit jaar maakte van het archief van Lorentz.
In die inventaris staat op pagina 4:

De Akademie kreeg na de dood van Lorentz ‐ naast de documenten ‐ ook het beheer over enkele medailles en penningen uit zijn bezit. Uit een lijst met stukken die waren gedeponeerd in een safe bij de Incasso Bank/Amsterdamsche Bank op de Nieuwmarkt, blijkt welke medailles en penningen van Lorentz op 28 september 1956 nog door de KNAW werden beheerd. Deze stukken zijn later overgebracht naar de kluis in het Trippenhuis, de zetel van de KNAW. Helaas zijn een groot aantal van de medailles en penningen in één van de daaropvolgende decennia verloren gegaan. De vermissing van een aantal gouden voorwerpen (waaronder ook een gouden snuifdoos van Jacob van Lennep en een gouden ganzenveer) werd geconstateerd in de jaren tachtig. In plaats van de Lorentz‐medailles trof men een kleine hoeveelheid muntjes aan, afkomstig uit diverse landen. Van de gouden voorwerpen was alleen een gouden ring met gezette steen achtergebleven (deze was in 1957 na afloop van het KNSM congres door de heer M.E. ’t hart gevonden in de toiletkamer). Omdat de inhoud van de kluis al geruime tijd niet was gecontroleerd, bleek het onmogelijk om nog te reconstrueren wanneer de voorwerpen waren verdwenen. De overgebleven penningen uit het bezit van Lorentz zijn opgenomen in de penningencollectie van het Trippenhuis. Dit betreft:
– een zilveren penning uitgegeven ter gelegenheid van het 680‐jarig bestaan van de Universiteit van Parijs (1895); en
– de Copley Medal van de Royal Society te Londen (30 november 1918).

En dan volgt een lijst van dertien gouden en zilveren penningen  en decoraties, die waarschijnlijk als permanent verloren beschouwd moeten worden. Of zoals Robbert Dijkgraaf, de huidige KNAW-president, zegt: „Het ging duidelijk om het goud, waarschijnlijk zijn ze omgesmolten.”


Maar, het lijkt me ook verstandig om die lijst met vermiste penningen te publiceren, zodat bekend wordt dat ze eigenlijk bij het KNAW thuis horen wanneer ze ooit nog eens op de markt verschijnen.


Gerelateerd
Diefstal in het Stadsarchief
De archiefdief documenteert natuurlijk
Archiefpolitie

De archiefdief documenteert natuurlijk alles

Eind vorige maand gaf Jason Savedoff toe dat hij samen met Barry Landau honderden waardevolle documenten van verschillende instellingen heeft gestolen. Ik schreef eerder over hun arrestatie. Uit het persbericht dat de FBI naar aanleiding van de voorgeleiding publiceerde blijkt voor een deel hoe Savedoff en Landau te werk gingen.
Ze bereidden hun bezoekjes en diefstallen uitgebreid voor:

Savedoff admitted that he and his co-conspirator prepared lists containing the names of historical figures and other noteworthy individuals, and made notations referencing the value of signatures and documents authored or signed by the listed individuals. Savedoff, under the direction of his co-conspirator, conducted research, including via the internet, to identify collections containing valuable documents, which, when located, were targeted for theft.

Ze verstopten documenten in hun kleding, vooral jasjes die ze daar speciaal voor aangepast hadden:

These techniques included concealing documents inside sports coats and other outerwear which had been modified to contain hidden pockets, as well as distracting museum curators to disguise their actions.

Ze documenteerden heel precies wat ze gestolen hadden:

A checklist was prepared for each stolen document which identified the author and date of the document; the collection from which it was stolen; whether the museum card catalogue had been collected; whether there existed any microfilm or other “finding aid” for the document at the museum; the nature of any markings on the document: and whether any museum markings had been removed from the document.  

En als het mogelijk was namen ze de toegang (het indexkaartje of delen van een inventaris) ook meteen mee.
Naar aanleiding van dit laatste merkt Bonnie Weddle op dat het publiceren van inventarissen op internet aan de ene kant dus dieven wijzer kan maken, zorgt het er tegelijkertijd ook voor dat de inventarissen - die een soort eigendomsbewijs zijn - niet ook gestolen kunnen worden. Dat is ook wat Albert Koevoet hier iets meer dan een jaar geleden zei over het digitaliseren van originelen: je hebt een bewijs dat het van jou is.

In de zaak van Savedoff zal de rechter op 10 februari 2012 de straf bepalen. Hij kan maximaal 5 jaar voor samenzwering en 10 jaar voor diefstal (dus gecombineerd 15 jaar) krijgen.
Landau heeft ondertussen huisarrest en houdt vol dat Savedoff de "mastermind" achter de diefstallen is. Maar dat is zeer onwaarschijnlijk, gezien de gigantische hoeveelheid documenten (zo'n tienduizend) die in zijn appartement terug gevonden zijn. Fysiek is het onmogelijk dat al deze documenten gestolen zijn binnen de 18 maanden dat Landau en Savedoff elkaar kenden.

Gisteren heeft Bonnie trouwens nog enkele documenten uit de rechtzaken integraal online gezet. Ook fascinerend, dat dat zo maar kan.

Gerelateerd
En als je gepakt wordt, gooi je het in de wc
Diefstal in het Stadsarchief

En als je gepakt wordt, gooi je het in de wc

Het zijn van die scenes die je alleen uit (slechte) Amerikaanse films kent. Als de goejerik/slechterik betrapt wordt met incriminerende documenten, dan eet hij ze op, of hij spoelt ze door de wc. Dat laatste is wat Jason Savedoff (een "slechterik" in dit geval) deed op het moment dat de politie hem wilde arresteren.

Jason Savedoff may not have just stolen notable documents from the Maryland Historical Society, as police have charged, but prosecutors say he may have flushed at least one down a toilet as police closed in. Assistant State's Attorney Tracy Varda told a judge Tuesday that the document could not be recovered and it is not clear what it was.

Savedoff is de onderzoeksassistent van Barry Landau, een redelijk gerespecteerde verzamelaar van "presidential memorabilia" en auteur van The President's Table: Two Hundred Years of Dining and Diplomacy. Landau was ook aanwezig in de Maryland Historical Society toen Savedoff aangehouden werd en later vond de politie in het appartement van Landau nog allerlei documenten die normaal gesproken niet in particulier eigendom kunnen zijn:

They have traced over 200 of them to repositories in five states and Washington, D.C., and possibly, Cambridge University. Many others are, in the words of a prosecutor, "not the kind of things that are accessible — legally accessible — on the open market": letters written by Napoleon Bonaparte, Marie Antoinette, Sir Issac Newton, Ludwig von Beethoven, and a host of prominent scientists, artists, inventors, writers, and political leaders.

Maar wat deed Landau op de ochtend voordat hij betrapt werd in de Maryland Historical Society? Hij deelde cakejes uit aan de staf!

Landau introduced himself as a scholar and donated a copy of his first book to the society, and each time he came bearing cookies. But when officials tried to write him a thank-you note, it was sent back as undeliverable. An email address Savedoff gave also appeared to be invalid. Staff became suspicious and called a meeting, and planned to check their driver's licenses upon the next visit. Of Landau, Arnold said: "He certainly was very personable. He had class. He knew how to conduct himself in a research library." But Savedoff, of whom little is known, was "rough around the edges" and "repeatedly asked naive questions," he said.

Waar las ik nou laatst over het fenomeen dat wij nog altijd denken dat dieven er ook uitzien als dieven? En dat dieven dus hun uiterste best doen er als een betrouwbaar iemand uit te zien?

Gerelateerd
Archiefpolitie
Een paar losse eindjes
Diefstal in het Stadsarchief

Plaatje: CIMG0610 van Mr Fnord

Archief googlen

Ik was deze week een beetje rond aan het snuffelen op Google Insights for Search, met bovenstaande grafiek als resultaat.
Het aantal zoekopdrachten met de term "archief" vertoont sinds 2004 een dalende lijn. Betekent dat iets?

Gerelateerd
Zoeken, vinden en statistieken

Dit is geen bibliotheek...

"That means that most of the Valley's sold in the last few months.
Can I check one of these volumes out?"
"This is not a lending library, it's the Hall of Records."
"How about a ruler?."
"A ruler?"
"The print's fine, and I left my glasses at home. I'd like to be able to read across."

En met die lineaal scheurt J.J. Gittes een pagina uit het Kadaster van LA.

Het archief van de krant

Afgelopen weekend schreef de Sjoerd de Jong, de ombudsman van de NRC, over het wijzigen van krantenartikelen in het (digitale) archief van de krant: Een archief moet een archief blijven, ook dat van de krant.

Steeds meer lezers en bezoekers van de website vragen de krant of stukken die zij hebben ingestuurd, of waarin zij voorkomen, kunnen worden aangepast. Sommige lezers willen hun stuk helemaal van de site hebben, of uit het archief verwijderd hebben. Regelmatig wordt ook gevraagd of de naam van de inzender bij een stuk kan worden geschrapt.
Gaat de krant daarop in?
In het algemeen: nee.
De reden daarvoor is dat het digitale archief betrouwbaar moet blijven, dat wil zeggen dat je er stukken moet kunnen terugvinden zoals ze zijn gepubliceerd.

In de rest van het stukje legt De Jong redelijk genuanceerd uit wanneer artikelen in het archief wel en wanneer ze niet gewijzigd worden.

Wat ik wel opvallend vind, is dat De Jong enkel uitgaat van de papieren krant: stukken die 'gedrukt' zijn, worden niet meer gewijzigd. In het stukje wordt geen enkele aandacht besteed aan de artikelen die enkel op nrc.nl verschijnen.
Dat herinnerde me aan een stukje dat ik een paar maanden geleden gelezen had, dat precies hierover ging: How to turn a paper of record into a website of record.

When I raise this issue I sometimes hear back some variation on “What’s the big deal? Wire services change their copy all the time. Newspapers have always revised stories from edition to edition. How’s the Web different?”
I’ll tell you how: When newspapers change a story from the early to the late edition, the early edition is still out there for people to read and compare. When you change a Web page, the older version disappears, unless you take active steps to save it.

Ik heb dit voorgelegd aan De Jong en dit was zijn reactie:

@Ingmar: Ja, goed punt. Dit ging puur om stukken die in druk zijn verschenen. De site brengt weer extra complicaties met zich mee, omdat stukken daar regelmatig worden ‘ververst’. Bovendien is de site nrc.nl onlangs ingrijpend vernieuwd, waardoor het dubbelen met de print-versie van de krant nog is afgenomen.
Goed onderwerp, ik zal er tzt op terugkomen.

Ik weet trouwens niet wat de aanleiding van het artikel van De Jong was, maar vlak voor het weekend werd bekend dat de Volkskrant in maart 2011 stopt met de VKblogs. In De Nieuwe Reporter werd ook een link gelegd met de krantenarchieven.

Gerelateerd
Het archiveren van weblogs
Lulu en het archiveren van websites

Plaatje: Newspaper nails van Charmhales (Dat zal je niet lukken met een digitale krant...)

Een nieuwe selectieaanpak

Vlak voor Kerst stuurde de staatssecretaris van Cultuur een brief naar de Tweede Kamer over de vernieuwde "selectieaanpak archieven."

Zo'n nieuwe selectieaanpak is hard nodig. De huidige methodiek is niet geschikt om toegepast te worden in het digitale informatietijdperk en wegwerken van de papieren archiefachterstanden van het Rijk zou in de meest conservatieve berekening nog 40 jaar duren. Dit is onaanvaardbaar.

De nieuwe methode heeft drie hoofddoelen: versnelling, toepasbaar op digitale informatie en zorgen voor een kwalitatief hoogwaardige archiefcollectie.

In de brief staan een paar dingen, die ik niet helemaal snap of logisch vind.
Zo wordt het driehoeksoverleg opgeheven ten faveure van een "strategisch informatieoverleg" tussen de CIO van elk departement, de algemene rijksarchivaris en een door de staatssecretaris te benoemen onafhankelijke derde onpartijdig lid, dat een onafhankelijke stem heeft ten aanzien van de selectievoostellen. Waarom zou dit overleg beter zijn voor digitale archieven dan het oude overleg?
Maar wat me meer zorgen baart zijn de onderwerpen die volgens Zijlstra in dit overleg aan de orde komen:

In dit overleg worden vraagstukken besproken die samenhangen met waardering en selectie, zoals openbaarheid van informatie en informatiebeveiliging.

Wie heeft de staatssecretaris verteld dat deze vraagstukken iets met waardering en selectie te maken hebben? Volgens mij hebben ze daar namelijk evenveel mee te maken als het gebruik van enkelzijdig of dubbelzijdig bedrukt papier! Het enkele feit dat een document of dossier op het moment van ontstaan wel of niet openbaar is, zegt namelijk helemaal niets over de historische of bewijswaarde over twintig, vijftig of honderd jaar. Dat belooft wat voor dat nieuwe overleg...
Natuurlijk ben ik ook zeer benieuwd hoe dit 'strategisch informatieoverleg' georganiseerd wordt bij de andere overheidsorganisaties. En dan denk ik niet alleen aan de provincies, gemeenten en waterschappen, zoals Zijlstra doet in zijn brief, maar ook aan al die andere 'rijksorganen', zoals de Hoge Colleges van Staat en die baaierd aan ZBO's.

Hoewel het nergens expliciet staat, wekt de brief bij mij de indruk dat op termijn te vernietigen archiefbescheiden minder belangrijk zijn dan permanent te bewaren bestanden en dat er dus minder aandacht aan hoeft te worden besteed. Dat is althans de impliciete boodschap die ik op maak uit zinnetjes als:

Door de toepassing van de nieuwe aanpak zal per saldo (...) veel minder archiefmateriaal hoeven te worden bewerkt om tot het gewenste resultaat te komen. Dit levert zowel tijdwinst als kostenvoordeel op.
(...)
Met behulp van het nieuwe instrumentarium wordt informatie op het moment van of vlak na creatie gewaardeerd. Integrale benadering van selectie (...) leidt tot een kwalitatief strerkere collectie en mogelijk tot grotere efficiency ten aanzien van selectie van overheidsarchieven.

Het meeste werk zit bij het archiveren volgens mij niet in het bepalen of iets te bewaren of te vernietigen is, maar in het beschrijven en ordenen van de bestanden, opdat het archief in goede en geordende staat is. En dat werk moet gebeuren voor alle archiefstukken, te bewaren EN te vernietigen.

Waar ik ook heel benieuwd naar ben is de manier waarop de rol die de Raad voor Cultuur op dit moment nog heeft bij het vaststellen van selectielijsten wordt ingevuld. In de brief staat daarover:

De adviserende rol die de Raad voor Cultuur speelt bij de beoordeling van de individuele selectielijst maakt plaats voor systeemtoezicht waarbij achteraf wordt getoetst of het proces van waardering en selectie conform de gestelde regels en uitgangspunten is uitgevoerd. In het voorjaar van 2011 informeer ik u via de archiefvisie waar dit systeemtoezicht wordt belegd.

Aan de ene kant klinkt dit goed, aangezien 'toezicht' ook 'handhaving' inhoudt, terwijl de Raad voor Cultuur alleen maar mocht 'adviseren.'Aan de andere kant ben ik erg benieuwd wie dit systeemtoezicht zou gaan uitvoeren en hoe dat dan vorm gegeven wordt. Hoe ziet 'het systeem' er uit?

De positie van de Raad voor Cultuur is sowieso interessant, omdat alle leden van de Bijzondere Commissie Archieven van de Raad hun functie hebben neergelegd naar aanleiding van de brief over de nieuwe selectiemethodiek die de Raad op 6 december 2010 naar de staatssecretaris heeft gestuurd. In de brief van Zijlstra wordt in een voetnoot wel naar deze brief verwezen, maar ik heb de brief zelf nog nergens gevonden. Is hij wel openbaar?

Al met al reden te meer om vol verwachting uit te kijken naar de Archiefvisie van het kabinet.

Gerelateerd
Eerdere berichten over de Archiefvisie
Wat leest een staatssecretaris
De culturele uitgangspunten van een staatssecretaris
De Raad voor Cultuur adviseert...

NB
Hierboven verwijs ik verschillende keren naar pagina's op archief.nl. Helaas is mijn ervaring dat de url's hierop niet erg 'permanent' zijn. Ik heb dus geen idee hoelang die links nog functioneren.

Plaatje: Shredder art van florriebassingbourn

Privacy, fout en archieven

Vandaag is het precies vijfenzestig jaar geleden dat Nazi-Duitsland capituleerde en mede naar aanleiding daarvan werd gisteren in Berlijn de nieuwbouw van de Stiftung Topographie des Terrors door de Bondspresident geopend. In de NRC schreef de Berlijnse correspondent Joost van der Vaart er ook een stuk over, dat als volgt eindigt:

Andreas Nachama, de (Joodse) directeur van het documentatiecentrum, is daar nuchter over. „Het oord en de overblijfsels zijn onschuldig. De mensen die er werkten, díe dragen schuld. Dat zijn de daders.”

Van wie er maar weinig zijn veroordeeld. Dat wordt in de expositieruimte plastisch en op schokkende wijze aangetoond. De archiefkaarten van 530 nazi’s die ooit in de gebouwen van Gestapo en SS hebben gewerkt, zijn vergroot en als kopie op vierkante vlakken gezet. Zestien daarvan steken enigszins uit de muur. Dat zijn de archiefkaarten van degenen tegen wie na de oorlog een proces is gevoerd. Drie vlakken met archiefkaarten springen er echt uit. Dat zijn de veroordeelde nazi’s. Drie van de 530. De rest is, als ze niet tijdens latere oorlogsjaren zijn gesneuveld, vrijuit gegaan.

Ik vind dit schokkend; niet dat er maar zo weinig mensen veroordeeld zijn, maar dat op deze manier de 'schuldigen' openbaar worden gemaakt. In Nederland zijn "oorlogsarchieven" meestal voor lange tijd aan de openbaarheid onttrokken. Zo zijn de dossiers uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging bij het Nationaal Archief alleen toegankelijk als onomstotelijk vaststaat dat de betrokkene overleden is. Ook in gemeentelijke archieven zijn de dossiers uit de periode 1940-1945 vaak niet zo maar toegankelijk.

Ik kan er niet precies de vinger op leggen wat ik nu zo schokkend vind. Aan de ene kant vind ik dat we hier nog al krampachtig met deze geschiedenis om gaan en heb ik de indruk dat dit steeds erger wordt. Aan de andere kant snap ik als ik dit lees, ook wel dat er in die dossiers zeer pijnlijke en emotionele zaken staan. Maar waarom moet dat artikel nou per sé zo expliciet verwijzen naar foute Nederlanders?
Maar ligt dat in Duitsland dan anders? Is daar het onderscheid tussen goed en fout niet zo zwart-wit? Weet iedereen daar ondertussen wie wel en wie niet bij de SS of de Gestapo zat? Of is het erger om te collaboreren met een buitenlandse bezetter dan mee te doen in een afschuwelijk, maar binnenlands regime? Blijkbaar allemaal niet.

Maar waarom kunnen die archiefkaarten van 'bekende daders' in Berlijn dan wel zo maar getoond worden? En vanaf wanneer zou dit in Nederland kunnen?

Het wordt tijd om eens naar Berlijn af te reizen...

Foto: Van AP, uit de Haaretz

Archief is geen harmonie of toneelgezelschap

Onder de kop Kunst belangrijk voor economie gemeenten beschreef de NRC zaterdag (27/02) het belang van kunst- en cultuursubsidies en hun rol in de komende gemeenteraads-verkiezingen. Uit de bijgevoegde taartdiagrammen bleek bijvoorbeeld dat aan amateurkunst in totaal circa 53 miljoen euro subsidie wordt uitgekeerd, waarvan ongeveer driekwart afkomstig is van gemeenten. In totaal zou het per jaar gaan om 1,7 miljard euro aan subsidie.

Tot mijn ververbazing stond "Archieven" ook in het rijtje subsidiedoelen, na categorieën als Beroepsuitoefenende kunst - Amateurkunst - Kunstaccomodaties - Scheppende kunst - Muzische en culturele vorming - Overige kunsten - Musea - Monumenten - Bibliotheken.

Blijkbaar wordt er landelijk gezien 187 miljoen euro "subsidie" gegeven aan archieven, waarvan ongeveer een kwart door "gemeenschappelijke regelingen" wordt betaald, bijna een derde door het rijk, een heel klein puntje door de provincies en de rest door de gemeenten.

(Dit taartje is bij benadering. De bron van de cijfers in de NRC is "CBS", maar dat is een bijna net zo vage bron-vermelding als "Youtube" bij een filmpje.)

Waarom ben ik hier zo verbaasd over?

De definitie van subsidie is volgens Van Dale: "geldelijke ondersteuning van overheidswege." Hierbij gaat het dus altijd om het financieel ondersteunen van tijdelijke activiteiten en/of het in standhouden van niet-overheidsinstellingen.

Dit is bij archieven alle twee niet het geval! Overheidsarchieven 'ontstaan' vanzelf en het is een overheidstaak om haar eigen archief in stand te houden. Dit gebeurt ook bijna altijd (in Nederland op twee uitzonderingen na) door een overheidsorganisatie, van rijk, gemeente of een gemeenschappelijke regeling.

Het dus volslagen zot om 'archieven' onder te brengen in één overzicht met toneelverenigingen, harmonieën en muziekscholen. Dan kan net zo goed het "subsidiëren" van wegen of rioolbuizen hierin meegenomen worden!

Want bij 'archiveren' is geen sprake van het subsidiëren van leuke dingen voor de mensen, maar gaat het om het uitvoeren van een (cruciale) overheidstaak.

(Maar ik preek hier een beetje voor eigen parochie, vrees ik)

Geschiedschrijven in Uruzgan

In de NRC stond gisteren een artikel over Serge Blom, die als 'dagboekschrijver' naar Uruzgan vertrekt.
Nu ben ik nooit in dienst geweest (afgekeurd wegens 'anatomisch zwakke enkels') en dus ook niet in een oorlogssituatie, maar wat me verbaasd is de reden waarom Blom naar Afghanistan gaat. Hij is als historicus in dienst bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en hij gaat:

alle relevante vergaderingen bijwonen, inlichtingenrapporten lezen, en patrouilleverslagen ordenen. Dat doet hij voor het nageslacht, zodat een toekomstige generatie historici – of een NIOD-onderzoeker – met een druk op de knop in zijn digitale dagboek kunnen zoeken.
Het dagboek dient eveneens als het „externe korte- en lange termijn geheugen van de commandant van de missie”, zegt Blom. „Zo kan de commandant terugzien hoe er in zijn staf tot een besluit is gekomen.”

Dit houdt mede verband met de frequentie waarop de staf wisselt. Ieder half jaar wordt die vernieuwd. Officieren dragen hun taken over aan een nieuwe ploeg, maar zodra ze in het vliegtuig naar Nederland stappen, vliegt ook een deel van het geheugen van de missie het gebied uit.

Dan vraag je je toch verschillende dingen af:

1. Waarom stuurt Defensie een historicus en geen archivaris? Want wat Blom gaat doen, omschrijft hij als "Ik verzamel de brondocumenten en berg ze op voor een later gebruik. Dat betekent niet dat ik de bronnen nu al analyseer."


2. Zijn er geen vaste afspraken over informatiebeheer of archiefvorming tijdens missies? (Dat lijkt me overigens een interessante onderzoeksopdracht voor de Erfgoedinspectie.)

Aanvulling 19 oktober 2009:
Het volledige artikel uit de NRC is nu hier te vinden.