Crass fabriceerde een vals telefoongesprek tussen Reagan en Thatcher

Deze week bleek dat Margaret Thatcher in 1983 zeer ontstemd was over een gefabriceerd telefoongesprek tussen haar en president Reagan over de Falklands.
In 1983 ontvingen verschillende Nederlandse kranten een opname van een telefoongesprek tussen Margaret Thatcher en Ronald Reagan. Je kunt het naluisteren in het hierboven staande Youtube-clipje.
Het was al snel duidelijk dat het om een valse opname ging, want volgens de persvoorlichter van Thatcher was de Reagan-passage “far too fluent and articulate for the man in ordinary animated conversation.” Ook de media namen de opname niet erg serieus, maar desondanks stuurde Thatcher MI-6 erachteraan.

Aanvankelijk had de Britse geheime dienst drie doelgroepen op het oog die ervoor in aanmerking kwamen de tape te hebben samengesteld: de Russische geheime dienst (Koude Oorlog), de Argentijnse geheime dienst (Britse invasie van de Falklandeilanden) en binnenlandse links-radicalen (destijds in oorlog met zo’n beetje iedereen). De verdenkingen kwamen in 1984 al enigszins aan het licht nadat het Britse dagblad The Daily Telegraph erover publiceerde.

Uiteindelijk maakte de Britse punkband Crass bekend dat zij de opname gemaakt hadden. Ze hoopten dat ze Thatcher op deze manier van de verkiezingswinst af konden houden. Vice sprak hier al in 2004 over Penny Rimbaud van Crass:

We wanted to come up with something which might get rid of Thatcher. It was just after the Falklands charade, when she was about to get re-elected. We were told something we knew could seriously dent the Thatcher Empire. Allegedly, the Navy had allowed HMS Sheffield to be blown out of the water by not informing them that an incoming Exocet missile had been picked up on the radar. The other three boats in the grouping were informed and took defensive action. Why? Because one of the ships was the Invincible and on board was Prince Andrew. Given that the information was classified, we decided the only way to make it public was to fake a telephone conversation between Thatcher and Reagan.
"We edited bits and pieces from speeches made by the two of them, creating a conversation which included all the details of the Sheffield. We then sent out tapes to all the major European newspapers, but nothing happened. Thatcher was re-elected, but then, six months down the line, the US State Department announced that they were in possession of KGB tapes 'produced to destroy democracy as we know it'.

De National Archives hebben het hele dossier hier online (pdf) gezet. How nice...

Wet Open Overheid - zeg maar de nieuwe Wob

Afgelopen week dienden de Tweede Kamerleden Voortman (Groenlinks) en Schouw (D66) het wetsvoorstel in voor de nieuwe Wet Open Overheid.Dit wetsvoorstel is na enig duwen en trekken tussen Voortman/Schouw en het kabinet in de plaats gekomen van het voorstel van Mariko Peters van een dik jaar geleden. Voor een groot deel blijft mijn commentaar van vorig jaar nog altijd gelden.
Ook in dit voorstel vallen koepelorganisaties van openbare lichamen onder het openbaarheidsregime, maar zolang zij niet onder de Archiefwet vallen, kunnen zij "zomaar" documenten vernietigen. Overigens stond in het oude voorstel nog dat de openbaarheids regels ook golden voor alle organisaties die qua bekostiging of oprichting bijna volledig afhankelijk zijn van de overheid. In dit nieuwe voorstel is dat "optioneel" gemaakt: in een Algemene Maatregel van Bestuur kan de wetgever organisaties aanwijzen.
Ook de voorschriften voor het inrichten van een elektronisch toegankelijk register zijn ongewijzigd. De Informatiecommissaris krijgt in het nieuwe voorstel iets minder bevoegdheden dan in het oude voorstel.

Maar er staan nog wel wat andere passages in mij opvielen.
(Ik citeer hier trouwens uit de versie die Roger Vleugels afgelopen week rondstuurde via zijn Fringe-nieuwsbrief. Die versie wijkt iets af van de Groenlinks versie waar ik hier naar verwijs).

Artikel 1.1 Recht op toegang
Een ieder heeft recht op toegang tot publieke informatie zonder daartoe een belang te hoeven stellen, behoudens bij deze wet gestelde beperkingen.
[...]
2.1 Begripsbepalingen
b. publieke informatie: informatie neergelegd in documenten die berusten bij een orgaan, persoon of  college als bedoeld in artikel 2.2, eerste lid, of informatie die krachtens artikel 2.3 door een  bestuursorgaan kan worden gevorderd;
c. document: een bij een orgaan, persoon of college als bedoeld in artikel 2.2, eerste lid, berustend  schriftelijk stuk of ander geheel van vastgelegde gegevens

Gaat het in de Wob in artikel 3 nog om het recht op "informatie neergelegd in documenten over een bestuurlijke aangelegenheid", in de nieuwe wet lijkt het te gaan om alle informatie die bij een organisatie aanwezig is.

Artikel 2.4 Zorgplicht en openbaarmaking
3. Indien een bestuursorgaan overeenkomstig deze wet informatie openbaar maakt, geschiedt dat op  zodanige wijze dat de belanghebbende en belangstellende burger zoveel mogelijk wordt bereikt en  op de volgende algemeen toegankelijke wijze:
a. in elektronische vorm, in een machinaal leesbaar open formaat, samen met hun metadata,  overeenkomstig artikel 5, eerste lid, van Richtlijn 2003/98/EG van het Europees Parlement en de  Raad van 17 november 2003 inzake het hergebruik van overheidsinformatie (PbEG 2003 L 345),  zoals dit is gewijzigd bij Richtlijn 2013/37/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni  2013 tot wijziging van Richtlijn 2003/98/EG inzake het hergebruik van overheidsinformatie (PbEU  2013 L 175)

Interessant is natuurlijk de vraag welke metadata (verwarrend trouwens dat in de Archiefwet- en -regelgeving over metagegevens gepraat wordt) meegeleverd moeten worden. Dit wordt volgens mij noch in die Europese richtlijn, noch in de toelichting nader uitgewerkt.

Artikel 5.3 Informatie ouder dan vijf jaar
In afwijking van de artikelen 5.1, tweede en vierde lid, en 5.2 wordt informatie openbaar gemaakt wanneer de informatie ouder is dan vijf jaren, tenzij het bestuursorgaan motiveert waarom de in de artikelen 5.1, tweede en vierde lid, en 5.2 bedoelde belangen ondanks het tijdsverloop zwaarder wegen dan het algemeen belang van openbaarheid.

Dit is nieuw en is een interessante bepaling, zeker met het oog op het gebruik van e-depotvoorzieningen.

Artikel 8.1 Strafbepaling
1. Hij die opzettelijk een of meer documenten aan de werking van deze wet onttrekt, daaraan  opzettelijk medewerking verleent, of daartoe opdracht geeft, wordt gestraft met gevangenisstraf van  ten hoogste vier jaren en zes maanden of geldboete van de vijfde categorie.
Toelichting Artikel 8.1 Strafbepaling 
De rechtspraak biedt een voorbeeld van een bestuursorgaan dat hangende een Wob-procedure de gevraagde informatie onderbracht bij een particulier bureau om te kunnen betogen dat het niet (meer) over de desbetreffende informatie beschikte. De vraag of publieke informatie al dan niet moet worden verstrekt, moet worden beoordeeld op basis van de criteria van deze wet. Het moedwillig onttrekken van informatie aan de werking van deze wet, bijvoorbeeld door deze zoek te maken of het bestaan ervan tegen beter weten in te ontkennen, levert een met fraude vergelijkbaar ontoelaatbaar gedrag op, waarbij strafrechtelijke handhaving gerechtvaardigd is.
Artikel 8.1 is ontleend aan het Voorontwerp Algemene wet overheidsinformatie. Daar voorontwerp stelde een nieuw artikel 361bis in de titel Ambtsmisdrijven van het Wetboek van Strafrecht voor. Het voorstel richtte zich uitsluitend tot ambtenaren, in de zin dat alleen ambtenaren of anderen die in openbare dienst werkzaam zijn, met straf worden bedreigd wegens het aan de werking van de wet onttrekken van documenten. Maar ook anderen, niet werkzaam in openbare dienst, zouden een belang kunnen hebben bij het onttrekken van informatie aan de openbaarheid. Te denken valt aan de derden op wie de informatie betrekking heeft. Deze zouden, hetzij in samenwerking met een ambtenaar die de gevraagde informatie onder zich heeft, hetzij, als artikel 2.3 is toegepast, naar aanleiding van een vordering door het bestuursorgaan, informatie kunnen vernietigen. Een dergelijke gedraging dient eveneens strafbaar te zijn. Daarom wordt in dit voorstel de strafbepaling niet als een zuiver ambtsmisdrijf vormgegeven, zodat opname in de titel Ambtsmisdrijven onjuist zou zijn.
Overigens is de strafmaat ontleend aan artikel 361 Wetboek van Strafrecht, dat gaat over het
verduisteren van bewijsstukken. 

Kijk aan, het kwijt maken of vernietigen van archiefstukken wordt nu expliciet strafbaar. Explicieter dan artikel 361 Wetboek van Strafrecht in ieder geval.

Bijlage bij artikel 8.8 van de Wet open overheid
De artikelen 3.1, 3.3, 5.1, eerste, tweede en vierde lid, en 5.2 van de Wet open overheid zijn niet van toepassing voor zover de volgende bepalingen gelden:
Archiefwet 1995: de artikelen 14 tot en met 17.

Met andere woorden, de plicht tot actieve openbaarheid (artikelen 3.1 en 3.3) en de uitzonderingen (artikelen 5.1 en 5.2) gelden niet voor overgebrachte archieven.

Het voorstel ligt nu bij dus in de Tweede Kamer en ik meen ergens gelezen te hebben dat de behandeling waarschijnlijk na de winter afgerond zal zijn.

Gerelateerd
Twee nieuwe WOB's: de WOB van Spies
De VNG en de Wob
Twee nieuwe WOB's: de WOB van Peters

Plaatje: stempel van Jürgen Pankarz

Gemeenten verkopen privégegevens aan bedrijven

Laat ik meteen duidelijk zijn, het gaat NIET om Nederlandse gemeenten, maar om Vlaamse.
Het Nieuwsblad (het citaat komt uit de tabletkrant) beschreef eergisteren hoe iemand enkele weken nadat de gemeente zijn bouwvergunning had goedgekeurd, reclame van verschillende bouwbedrijven in zijn brievenbus ontving.

En dat is geen geïsoleerd geval, zo blijkt. Een aantal bedrijfjes in België, waaronder het Kortrijkse Infobuild, verkoopt lijsten van verleende bouwvergunningen.
"Wij verzamelen inderdaad gegevens bij de verantwoordelijke administraties", zegt Inge Demets van Infobuild. "Al gaat dat niet overal even vlot. In Limburg en Antwerpen doen meer gemeenten daar moeilijk over dan in West- of Oost-Vlaanderen."
Overigens, Demets geeft toe dat sommige gemeenten geld vragen voor die informatie, al wil ze liever niet zeggen welke dat zijn. Een van die gemeenten is in elk geval Destelbergen, waar iedereen die het wil voor 20 euro per maand een overzicht krijgt van de verleende bouwvergunningen, inclusief adresgegevens.

De Vlaamse Privacycommissie vindt dat gemeenten deze gegevens niet mogen verkopen, maar geeft toe dat het ingewikkeld is:

Vooral een Vlaams decreet uit 2007 dat gemeenten de autonomie geeft op vlak van het hergebruik van overheidsdocumenten en toelaat dat daar geld voor gevraagd wordt, veroorzaakt veel verwarring. Maar de commissie is formeel. "Wie alles goed doorleest, moet concluderen dat gemeenten geen privégegevens mogen doorspelen die gebruikt zullen worden voor directe marketing", zegt woordvoerster Eva Wiertz.

 Zouden die gegevens dan wel voor andere doeleinden doorverkocht mogen worden?

Opvallend is dat de Privacycommissie ook van mening is de wet op de openbaarheid van bestuur hierbij niet speelt.

"Die dient om de burger inzage te geven in de werking van de overheid, niet om persoonsgegevens door te spelen voor commerciële doeleinden."

Overigens laat de gemeente Destelbergen uit het eerste citaat weten dat er maar vijf bedrijven op dat overzicht geabonneerd zijn. Dat levert dus bruto zo'n €1200 per jaar op. Straks vertrek ik naar Oostende om deel te nemen voor Informatie aan Zee. Ben benieuwd of dit nog ter sprake komt.

En ik zou eigenlijk ook wel willen weten of er Nederlandse gemeenten (of bedrijfjes) zijn die een vergelijkbare service leveren. Dus als je voorbeelden kent, dan mag je die hieronder invullen.

Gerelateerd
Verklaring op eer of tussen je vingers door spugen

Plaatje: Aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning in Mechelen. Door mij gefotografeerd in 2010.

Het archief van de vrouw van de gouverneur

Jenny Sanford was tot begin 2010 getrouwd met Mark Sanford, de gouverneur van South Carolina. In 2009 scheidden ze van tafel en bed omdat hij met zijn vriendinnetje naar Argentinië was gevlogen en zes dagen onvindbaar was. Tot zover niets bijzonders, maar...
Een paar weken geleden bleek dat mevrouw Sanford haar hele persoonlijke archief heeft gedoneerd aan de bibliotheek van de College of Charleston.

In a recent interview, Jenny Sanford said she was moving last August and needed to downsize. “I was either going to donate them to someone who could use them, or throw them out. ”
She said she thought the materials would be especially useful to researchers interested in election campaigns. While married, she ran her husband's congressional and gubernatorial campaigns. They never lost an election.
Taken together, the materials provide a front-seat view of one of South Carolina's most dynamic political couples. Some materials are surprisingly personal and include a wedding album and emails the Sanfords sent each other in April 2009 about their unraveling marriage. They divorced later that year after Mark Sanford's public confession that he secretly left the state to visit his now-fiancee, Maria Belen Chapur, in Argentina.
The collection also contains thousands of letters, cards and emails that friends and strangers sent Jenny Sanford after the affair came to light. Many congratulated her for not standing by her husband during the news conference. Scores also wrote that they too had husbands and wives who were unfaithful. One suggested she move to Minnesota because of its good schools and wholesome values. During her book tour, a person handed her a voodoo doll with a note that said, “Don't get mad, get even.”

Nou vind ik het al apart dat het persoonlijke archief van "de vrouw van..." geacquireerd wordt, maar wat ik nog verbazingwekkender vind: het hele archief is volledig openbaar!

Some of the most revealing materials are notebooks of Jenny's from between 2004 and 2010, when her husband was governor. They're simple spiral notebooks that a college student might use, but inside are extensive notes that Jenny made about legislative battles and other issues.
On one page, she diagrammed a state of the state speech. On another she wrote about efforts to privatize Santee Cooper. “Santee Cooper — competitive process needed for study so no future questions arise re competitiveness of bid … Marshall wants to call number of banks and get proposals in writing.”
She scribbled notes to call Jon Lerner, a Washington, D.C., political consultant, and comments about some of her husband's bruising battles with the Legislature. In one, she apparently paraphrased a quote from powerful state Sen. Hugh Leatherman, R-Florence: “Leatherman — 'here b/f sanford, will remain after ms, ms will be footprints in the sand.' ”

Dat kunnen wij ons hier toch nauwelijks voorstellen.

Uit de inventaris blijkt trouwens dat er nog meer bijzondere dingen in het archief zitten, bijvoorbeeld een sieraard dat een cadeautje was van Fidel Castro en het voodoo-popje op de foto hierboven. In dit foto-album zie je nog meer foto's van delen van het archief.

Gerelateerd
De waarde van literaire archieven
Het e-depot van Beyoncé
Isn't our American democracy amazing

Plaatje: After Mark confessed to having an affair, a friend named Donnie sent a voodoo doll to Jenny. Jenny Sanford Collection, courtesy of College of Charleston Special Collections Department

De VNG en de Wob

Goh, tot mijn eigen verrassing ben ik het niet eens zo oneens met de VNG als het gaat om transparantie en openbaarheid.
Het begon met de reactie van de VNG op het wetsvoorstel van toenmalig minister Spies om de Wob zodanig aan te passen dat oneigenlijke verzoeken makkelijker ter zijde konden worden gelegd. Ik schreef eerder ook al over dat voorstel. Maar in die brief verwijst de VNG naar zijn "discussiestuk" De transparante gemeente, dat eind vorig jaar verscheen (en mij helemaal ontgaan was.)
In het discussiestuk (pdf) staan zeven aandachtspunten en zeven aanbevelingen die allemaal heel redelijk lijken:

Aandachtspunt 1:  Houding van het bestuursorgaan bij de behandeling van een Wob-verzoek
Aandachtspunt 2:  Oneigenlijke verzoeken om informatie
Aandachtspunt 3:  Kosten die voor gemeenten gepaard gaan met openbaarheid
Aandachtspunt 4:  Slechts één algemeen kader voor passieve openbaarheid
Aandachtspunt 5:  Bijzondere rol van journalisten
Aandachtspunt 6:  Privacy bij actieve openbaarmaking
Aandachtspunt 7:  Archivering en ordening van gemeentelijke documenten moet op orde komen voor een grotere mate van openbaarheid

Aanbeveling 1: Communicatie tussen verzoeker en bestuursorgaan is dé standaard
Aanbeveling 2: Actieve openbaarheid is de norm in het lokaal bestuur
Aanbeveling 3: Meer en beter gebruiken van technische mogelijkheden
Aanbeveling 4: Aanstelling van een Wob-functionaris in iedere gemeente
Aanbeveling 5: Mogelijkheden in de wet voor differentiatie tussen diverse Wob-verzoeken
Aanbeveling 6: Geen dwangsom meer bij niet tijdig beslissen op Wob-verzoeken
Aanbeveling 7: Wob aanvullen met een bepaling over de aanpak van oneigenlijk gebruik. 

Vooral dat laatste aandachtspunt sprak mij natuurlijk het meeste aan, al is het alleen maar omdat ik dat ook al jaren zeg:

Aandachtspunt 7: Archivering en ordening van gemeentelijke documenten moet op orde komen voor een grotere mate van openbaarheid
Een praktisch probleem lijkt te zijn dat veel gemeenten de archivering van documenten op verschillende manieren vorm geven. De ene vorm is niet per definitie slechter dan de andere, maar sommige systemen leveren automatisch veel werkzaamheden voor ambtenaren op in het kader van Wob-verzoeken. Zij moeten immers in een archief, op papier of digitaal, de opgevraagde informatie proberen te vinden. Dit kost tijd, en daarmee ook geld.
In deze discussie is het wellicht wenselijk te kijken naar de voordelen van een eenduidig, uniform archiefsysteem. In elk geval is duidelijk dat digitale ontsluiting van documenten zeer belangrijk is voor het snel en accuraat afhandelen van Wob-verzoeken. Een pleidooi voor actieve openbaarheid van bestuur en een zorgvuldige, snelle en communicatieve behandeling van inzageverzoeken door het lokaal bestuur gaat daarom hand in hand met een pleidooi voor een efficiënt en snel werkend archiefsysteem in iedere gemeente.

Al heb ik natuurlijk nooit gepleit voor één uniform "archiefsysteem" voor alle gemeenten. De VNG gebruikt "systeem" hier in de betekenis van "aapplicatie" en doet alsof de techniek alle problemen op kan en zal lossen. Daarmee gaat de vereniging natuurlijk volledig voorbij aan het enorme aandeel van mensen, processen en procedures bij adequate archivering. Ik ken vergelijkbare gemeenten, die eenzelfde "archiefsysteem" gebruiken, maar waar toch enorme verschillen te zien zijn in de kwaliteit van archivering. Die verschillen kunnen alleen verklaard worden als je kijkt naar de mensen die het werk (moeten) doen en de manier waarop ze dat doen.

Wat de overige aandachtspunten en aanbevelingen betreft, vind ik aandachtspunt 5 wel problematisch.

Aandachtspunt 5: Bijzondere rol van journalisten
Als we naar een transparante, open bestuurscultuur toe willen zal ook de journalistiek in dat opzicht haar verantwoordelijkheid moeten nemen. De gemeenten hebben geen behoefte aan een door journalisten gecreëerde “afrekencultuur” waarin bewust wordt gezocht naar informatie die personen kan beschadigen.

De pers kan en mag doen wat hem goed dunkt, de overheid kan daar verder geen enkele eis aan stellen. Als gemeenten geen behoefte hebben aan een afrekencultuur, dan moeten ze daar zelf voor zorgen. Dat kan bijvoorbeeld door helder en duidelijk te reageren op uitkomsten van journalistiek onderzoek en hun reacties niet te laten afhangen van de "hetze".

Tenslotte ben ik, blijkbaar net als de VNG, vóór de aanstelling van een of meer specialistische Wob-ambtenaren bij iedere overheidsorganisatie:

Aanbeveling 4: Aanstelling van een Wob-functionaris in iedere gemeente
Wat bij de Rijks- en provinciale overheid al heel normaal is [maar volgens mij niet bij de twee provincies waar ik voor werk en gewerkt heb, IKo] zou ook voor het lokaal bestuur moeten gelden. Op bovenlokaal niveau is er vaak één persoon (of een groep medewerkers) verantwoordelijk voor het inboeken, beoordelen en afhandelen van Wob-verzoeken.
[...]
Het verbeteren van de administratieve procedure kan worden ingezet met de aanstelling van de centrale Wob-functionaris. De positie van een dergelijke functionaris zou vergelijkbaar moeten zijn met de controller van de gemeente: een in essentie neutrale positie ten opzichte van college, raad en ambtelijk apparaat.
[...]
Daarnaast is het goed om te komen tot een professionalisering van ambtenaren die zich bezig houden met de Wob. Voor de beoogde kanteling in het denken over transparantie is het van belang dat niet alleen bestuurders, maar ook ambtenaren anders leren denken over openbaarheid van bestuur. Een Wob-verzoek moet worden gezien als een communicatievraag en niet zozeer als een pesterij van een burger of journalist.

Misschien komt het toch nog wel eens goed tussen mij en de VNG.

Gerelateerd
Twee nieuwe WOB's: De WOB van Spies
De #archiefvisie van de VNG - deel 2
Wat kost de Wob?
De #archiefvisie van de VNG

Wat als je antecedenten niet kloppen?

Eerder schreef ik over PACER, het systeem waarmee iedereen online kan bladeren door duizenden en duizenden "case-files" van Amerikaanse rechtbanken. Vorige maand publiceerde AP de "keerzijde" van deze openbaarheid: When your criminal past isn't yours.
AP onderzocht de problemen die in Amerika steeds vaker ontstaan bij "background checks" van sollicitanten door particuliere bedrijven. Hierbij gaat het om jaarlijks 120.000 mensen waarvan bekend wordt dat werkgevers zich bij een antecedentenonderzoek op onjuiste informatie beroepen.
Bijvoorbeeld:

Out of work two years, her unemployment benefits exhausted, in danger of losing her apartment, Casey applied for a job in the pharmacy of a Boston drugstore. She was offered $11 an hour. All she had to do was pass a background check.
It turned up a 14-count criminal indictment. Kathleen Casey had been charged with larceny in a scam against an elderly man and woman that involved forged checks and fake credit cards.
There was one technicality: The company that ran the background check, First Advantage, had the wrong woman. The rap sheet belonged to Kathleen A. Casey, who lived in another town nearby and was 18 years younger.

In de Verenigde Staten is spenderen werkgevers jaarlijks 2 miljard dollar ($2.000.000.000!) aan het onderzoeken van het verleden van sollicitanten. Om aan deze vraag te voldoen (en om geld te verdienen natuurlijk) hebben honderden bedrijven en bedrijfjes ("mom and pop-companies" noemt AP dit) computerprogramma's gemaakt en gekocht die internet afstropen opzoek naar openbare (en gratis) data van rechtbanken.
Maar het probleem is complexer dan de simpele persoonsverwisseling hierboven. Deze kan het gevolg zijn van een simpele misslag bij data-entry. Een ander probleem is dat commerciële databases vaak niet of nauwelijks geupdate worden:

Gina Marie Haynes had just moved from Philadelphia to Texas with her boyfriend in August 2010 and lined up a job managing apartments. A background check found fraud charges, and Haynes lost the offer.
A year earlier, she had bought a used Saab, and the day she drove it off the lot, smoke started pouring from the hood. The dealer charged $291.48 for repairs. When Haynes refused to pay, the dealer filed fraud charges.
Haynes relented and paid after six months. Anyone looking at Haynes' physical file at the courthouse in Montgomery County, Pa., would have seen that the fraud charge had been removed. But it was still listed in the limited information on the court's website.
The website has since been updated, but Haynes, 40, has no idea how many companies downloaded the outdated data. She has spent hours calling background check companies to see whether she is in their databases. Getting the information removed and corrected from so many different databases can be a daunting mission. Even if it's right in one place, it can be wrong in another database unknown to an individual until a prospective employer requests information from it. By then, the damage is done.

En het kan nog erger:

Dennis Teague was disappointed when he was rejected for a job at the Wisconsin state fair. He was horrified to learn why: A background check showed a 13-page rap sheet loaded with gun and drug crimes and lengthy prison lockups. But it wasn't his record. A cousin had apparently given Teague's name as his own during an arrest.
What galled Teague was that the police knew the cousin's true identity. It was even written on the background check. Yet below Teague's name, there was an unmistakable message, in bold letters: "Convicted Felon."

De staat Wisconsin blijft volhouden dat Teague terecht is afgewezen en dat deze informatie ook terecht naar boven kwam in het antecedenten-onderzoek: because that kind of information is useful to employers the same way it is useful to law enforcement.


Verschillende rechtbanken hebben hun websites aangepast, waardoor automatisch downloaden door dataminers niet meer mogelijk is. Andere rechtbanken hebben gezien dat hun data goud geld waard zijn en pikken een graantje mee:

In the digital age, some states have seen an opportunity to cash in by selling their data to companies. Arizona charges $3,000 per year for a bundle of discs containing all its criminal files. The data includes personal identifiers that aren't on the website, including driver's license numbers and partial Social Security numbers.
[...]
North Carolina, a pioneer in marketing electronic criminal records, made $4 million selling the data last year. But officials discovered that some background check companies were refusing to fix errors pointed out by the state or to update stale information.
State officials say some companies paid $5,105 for the database but refused to pay a mandatory $370 monthly fee for daily updates to the files — or they would pay the fee but fail to run the update. The updates provided critical fixes, such as correcting misspelled names or deleting expunged cases.

North-Carolina verkoopt uitspraken ondertussen alleen nog maar stuk voor stuk, maar dat lost het probleem natuurlijk niet op.

Ik heb niet de indruk, dat het antecedentenonderzoek in Nederland al zulke grote proporties aanneemt, maar ook hier heb je toch ook al snel een honderdtal "recherchebureaus" die je hiervoor kunt inschakelen. Maar het kan snel gaan.

Helaas ziet de overheid dat niet zo, zoals blijkt uit de reactie van toenmalig minister Donner op het rapport iOverheid van de WRR:

Het kabinet zegt enerzijds de huidige overheidsdatastromen zo goed mogelijk te willen onderhouden en beveiligen. "Anderzijds gaat het kabinet burgers zodanig uitrusten dat zij zichzelf kunnen beschermen en eventuele problemen of misstanden zelf recht kunnen zetten." een verruiming van het inzage- en correctierecht van de burger zou bijvoorbeeld via de website mijnoverheid.nl vorm kunnen krijgen.

Weet je wat, we spelen Toontje Lager gewoon nog eens:

Gerelateerd
PACER: openbaarheid van de rechtspraak
Computer says no: NRC en iOverheid

Het plaatje is afkomstig Star Trek Inspirational Posters

Laten we het nog eens over de WOB hebben

Laten we het dan nog maar eens over de WOB hebben...

Vervolgvragen mogen niet?
Als reactie op mijn vervolg-verzoek aan de KB zei iemand begin deze week tegen me (en ik citeer even letterlijk, het waren enkele DM's in Twitter)

d ingmario Officieel kan dit niet is mij bij een WOB cursus geleerd en kunnen ze dit weigeren. Je had dit gelijk bij de eerste WOB aanvraag moeten doen
d ingmario Bij een WOB aanvraag altijd vragen om én het document en ALLE onderliggende en met het onderwerp gerelateerde stukken
d ingmario Zo krijg je alle stukken. Tenminste....
d **** We zullen zien, maar lijkt me eigenlijk sterk: als ik niet weet wat er is, weet ik ook niet wat ik kan vragen
d ingmario Maar zo zit de WOB wet niet in elkaar. Je moet alle onderliggende stukken vragen. Vraag dé WOB specialist van NL maar eens @*****.
d **** Maar, dan zou iemand anders deze stukken ook niet meer op kunnen vragen omdat ik 't contract opgevraagd heb... Lijkt me niet
d ingmario Nee, dat zeg ik niet. Dezelfde aanvrager kan niet 2x .... Vraag @*****
d **** Maar dan laat ik mijn vrouw toch gewoon het verzoek ondertekenen?

Ik heb deze week de wet nog eens bestudeerd en geen enkel artikel suggereert dat een dergelijke vervolgvraag niet toegestaan zou zijn. Het zou ook een beetje bizar zijn natuurlijk, maar is er iemand die hier wat meer duidelijkheid over kan geven?

Bewaartermijn
Volgens mij heb ik het hier eerder al eens met iemand (Chido?) over gehad, maar ik weet het antwoord niet meer. De vraag is: Is het feit dat een document of informatie openbaar is gemaakt na of ten gevolge van  een WOB-verzoek, van invloed op de bewaartermijn?
We weten allemaal dat, in tegenstelling tot de suggestie die de Archiefvisie hierover wekt, openbaarheid en WOB-verzoeken ook - misschien wel vooral - gaan over documenten die als op termijn te vernietigen zijn gewaardeerd. Verandert deze bewaartermijn na een openbaarmaking op grond van de WOB?
Of, moet de afhandeling van een WOB-verzoek als een aparte "zaak" beschouwd worden en heeft alle informatie die gepubliceerd is daarmee een eigen bewaartermijn, onafhankelijk van de zaak waar de informatie uit komt? En als dit zo is, wat is die bewaartermijn dan?
Valt een WOB-verzoek bij bijvoorbeeld een gemeente onder

2.6 Publiciteit en voorlichting
Verstrekken van inlichtingen, opgaven en andere gegevens die voor de gemeente zelf van geen belang zijn - v 1 jaar

Wie kan hier antwoord op geven?

Hoorzitting Tweede Kamer
Gisteren vond in de Tweede Kamer een rondetafelgesprek plaats over de WOB en het voornemen van minister Donner om de wet aan te passen. Geen Stijl publiceerde gistermorgen al de integrale tekst van de bijdrage van Brenno de Winter. En De Winter slaat de spijker op zijn kop:

Veel van de klachten van Minister Donner zijn terug te voeren tot een en hetzelfde probleem. In zijn lezing wijst hij bijvoorbeeld op de bewerkelijkheid van het verstrekken van informatie rond wapenvergunningen. Ogenschijnlijk zou zoiets een simpele taak moeten zijn, maar in de praktijk zijn korpsen hier dagen mee kwijt. Dat verwijt de minister de verzoeker en spreekt van misbruik. Maar een goede administratie zou dergelijke informatie eenvoudig uit een database moeten kunnen toveren. Als iemand die ooit zelf programmeerde weet ik dat zoiets goed mogelijk is in minder dan een uur. Voorwaarde is wel dat de archiefvoering fatsoenlijk is.
[...]
Er zijn gemeenten die nog altijd een stapel papier hebben liggen in ongeordende vorm. Dus gebeurt het af en toe dat ik zelf door de stapel mag gaan om duidelijk te krijgen welke stukken er zijn. Dat is goed voor het negeren van uitzonderingsgronden, maar maakt het niet eenvoudiger om beleid te reconstrueren of deel te nemen aan het publieke debat. Dat is zeker niet altijd onwil, maar soms ook onkunde. Zo lukt het overheden soms totaal niet om documenten te digitaliseren. Er lijkt niemand de regie te nemen en zich verantwoordelijk voor het regelen van de toegang tot de informatie. Niemand regelt de ICT, niemand zet standaarden voor toegang neer en niemand is echt verantwoordelijk voor hard toezicht dat openheid ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Het gevolg is een incompleet dossier.

Interessant is ook de reactie van de Nationale Ombudsman. Brenninkmeijer - niet Bom, ik kan het niet nalaten dit te denken...- pleitte volgens Binnenlands Bestuur tijdens de hoorzitting voor afschaffing van de WOB:

"De overheid gebruikt de WOB in de dagelijkse praktijk vaak om gronden te vinden vor het afwijzen van een verzoek en juridische barrières op te werpen voor burgers en journalisten. De WOB leidt tot onnodige, kostbare en tijdrovende procedures. De openbaarmaking van informatie moet primair vanuit behoorlijk bestuur beoordeeld worden en niet vanuit juridisch perspectief."

Gerelateerd
Een tweede WOB-verzoek voor de KB
Daar is hij dan: de #archiefvisie
Donner, WOB en archieven

Vrijheid van meningsuiting of zelfcensuur

Het afgelopen weekend heb ik nagedacht over de vrijheid van meningsuiting. Of preciezer geformuleerd, ik heb nagedacht over mijn vrijheid van meningsuiting, hier op dit weblog, op twitter en elders op de interwebs.
Aanleiding daarvoor was het artikeltje in Binnenlands Bestuur over de scriptie van Fatou van den Hoff: Geen betere censuur dan zelfcensuur. De scriptie staat blijkbaar ergens bij de Universiteit Leiden online, maar zegt Fatou, "eenvoudiger is het waarschijnlijk om een pdf opvragen [sic] via Art125aAW@yahoo.com." Dan stuurt ze je de scriptie op. Nou, dan doe ik het wel even met de samenvatting uit Binnenlands Bestuur.
De samenvatting die Binnenlands Bestuur maakt, luidt ongeveer: ambtenaren mogen meer zeggen dan ze denken. In die zin censureren ze zichzelf, waardoor werkgevers dat niet meer (expliciet) hoeven doen. Aan de andere kant, beknotten werkgevers vaak onrechtmatig de vrijheid van meningsuiting door te eisen dat ambtenaren allerlei dingen niet via hun privé twitteraccount of weblog mogen ventileren.
Vandaar dat ik me afgelopen weekend een paar dingen heb afgevraagd.

Censureer ik mezelf?
Ja natuurlijk censureer ik mezelf.
Ik blog en twitter echt niet over alles wat er in mijn privé-leven gebeurt en schrijf ook niet over alles wat er in mijn "openbaar" leven als ambtenaar gebeurt. (Al begrijp ik uit schampere opmerkingen die sommige mensen weleens maken, dat zij daar anders over denken...)
Maar, geldt deze zelfcensuur niet altijd en voor iedereen? Je vertelt tijdens een borrel, congres of verjaardag toch ook niet "alles." Daar ga je toch ook wel eens niet in op een discussie over iets dat jouw privé-leven of werkterrein aangaat? En je gaat toch ook niet altijd en overal je politieke voorkeur of frustraties rondtoeteren?
Ik heb de afgelopen jaren ook slechts bij uitzondering geschreven over iets wat direct met mijn "core business" - het toezicht op de archiefzorg en het archiefbeheer in Noord-Brabant en Limburg - te maken heeft. En in één geval heb ik er expliciet voor gekozen er geen inhoudelijke stukje bij te schrijven en heb ik alleen verwezen naar openbare bronnen. Ik geloof niet dat ik hoef uit te leggen dat we toen als inspectie midden in de heisa zaten en dat openbare uitlatingen van mij op zijn minst onhandig zouden zijn.
Er zijn ook gevallen die niet direct met mijn toezichtswerkzaamheden te maken hebben en waar ik wel een uitgesproken mening over heb, maar er toch niet over schrijf. Bijvoorbeeld omdat ik dat niet fair vindt tegenover collega's of omdat ik daarmee schade zou toebrengen aan allerlei samenwerkingsvormen. (Een slimme lezer weet in sommige gevallen dus toch hoe ik over bepaalde publicaties denk, zonder dat ik er over geschreven heb. Tussen de blogs doorlezen, heet dat...)
 Je kunt dit negatief geformuleerd zelfcensuur noemen, je kunt het ook "maatschappelijk bewustzijn" of professionaliteit of zoiets noemen.

Kan ik alles "zeggen" wat ik wil, of legt de provincie mij hierin beperkingen op?
Dit weblog bestaat nu ruim twee jaar en uit het bovenstaande blijkt al dat ik niet alles wil zeggen wat ik kan zeggen. Desondanks heb ik tot nu toe één keer één zinnetje aangepast op verzoek van mijn baas. Het was een onhandig geformuleerde zin over de toekomst van de provinciale archiefinspectie binnen de provincie Noord-Brabant. Maar dat is het enige.
Eind vorig jaar heeft ze de inhoud van dit weblog verdedigd tegenover een provincie- en een gemeentesecretaris. Verder laat ze nu en dan blijken dat ze mijn teksten wel leest, maar ze beschouwt ze als "van mij". Meestal is ze het er wel en soms is ze het er niet mee eens. En dat is maar goed ook.
 Wat dat betreft heb ik het getroffen bij de provinciale archiefinspectie Noord-Brabant en Limburg. 

En dan  nog dit
In het artikel in Binnenlands Bestuur (en ook in enkele reacties erbij) gaat het ook over "klokkenluiders." Ik geloof niet dat de vrijheid van meningsuiting zoals ik die hierboven beschrijf en uitoefen op dit weblog, iets te maken heeft met klokken luiden. Wat dat betreft hoop ik ook dat ik nooit echt een klok hoef te luiden, want ik denk helaas dat ook mijn werkgever dan door roeien en ruiten gaat om de klepel te verwijderen en de klok tot zwijgen te brengen.
(Eens kijken of ik dit ook mag schrijven...)

Google en privacy: VS vs EU

Interessant citaat in de New York Times:

For instance, in the United States, Mr. Werro said, courts have consistently found that the right to publish the truth about someone’s past supersedes any right to privacy. Europeans, he said, see things differently: “In Europe you don’t have the right to say anything about anybody, even if it is true.”

Aanleiding is een zaak in Spanje, waar verschillende individuen eisen dat informatie over hen uit de index van Google moet worden verwijderd:

Het ging onder andere om een slachtoffer van huiselijk geweld, die [sic] ontdekte dat haar adres eenvoudig via Google te vinden was, en iemand van wie informatie over een arrestatie uit haar jeugd nog steeds online stond.

Een ander interessant punt in het artikel in de NYT - dat zeker ook van toepassing is op digitale danwel gedigitaliseerde archieven - is wat de onderdirecteur van het Spaanse CBP zegt over de Spaanse "Staatscourant:"

The deputy director of the agency, Jesús Rubí, pointed to the official government gazette, which used to publish every weekday, including bankruptcy auctions, official pardons, and who passed the civil service exams. Usually 220 pages of fine print, it quickly ended up gathering dust on various backroom shelves. The information was still there, but not easily accessible. Then two years ago, the 350-year-old publication went online, making it possible for embarrassing information — no matter how old — to be obtained easily.

Publicatie, openbaarheid en toegankelijkheid op papier is toch anders dan digitale publicatie, openbaarheid en  toegankelijkheid, zeker als het om persoonlijke informatie gaat. Zie ook de publicaties van het CBP daarover.

Het gekke van de zaak in Spanje is dan weer wel, dat Google aangeklaagd wordt en niet de websites waar de betreffende informatie op te vinden is. In dit geval lijkt de zoekmachine me niet meer dan een doorgeefluik en zouden de getroffenen hun pijlen dus moeten richten op de "originele" publicaties.

Gerelateerd
Digitale vergeet-me-nietjes
Delete. The virtue of forgetting in the Digital Age - Viktor Mayer -Schönberger
Europees recht op vergeten worden

Plaatje: privacy van Sean MacEntee

Donner, WOB en archieven

Ik heb de post van Jantje Steenhuis over de WOB-brief van Donner nu een paar keer (met grote tussenpozen) gelezen en hij blijft op verschillende punten schuren...

Gebruiksvergoeding
Donner stelt in zijn brief voor dat in de toekomst alleen nog de "verstrekkingskosten" in rekening gebracht mogen worden. Dit betekent vooral dat overheden geen legeskosten mogen rekenen, maar alleen de eventuele kosten voor reproductie en verzending. Daarnaast mogen overheden ook geen bronvermelding meer eisen.
Wat zou dit betekenten voor archiefdiensten? Jantje schrijft:

Wij stellen bij hergebruik (publicatie, tentoonstellingen etc.) de eis van bronvermelding en vragen bovendien – mede ter bestrijding van de kosten van beheer en behoud - een gebruiksvergoeding. Als Donner’s voorstel wet wordt, zal dat straks niet meer kunnen.

Neem me niet kwalijk, maar is dit ook niet een beetje een onzin-argument? Ik bedoel, waarom zou iemand die archieven alleen raadpleegt niet en iemand die een kopie publiceert wel moeten bijdragen aan het "bestrijden" van de kosten voor beheer en behoud van de collectie?
En dan nog, hoeveel zouden die ontvangen bedragen bij het GAR op jaarbasis zijn? Ik schat eerder in de orde van €1.000 dan van €10.000. Dat is toch zeker maar een druppel op een gloeiende plaat als je bekijkt hoeveel het totale archiefbeheer door het Gemeentearchief Rotterdam kost? Wat dat betreft is deze discussie op Archief 2.0 van ruim twee jaar geleden ook interessant. En natuurlijk de (roemruchte) blog van Christian van vorig jaar.
De zinnen die volgen op het bovenstaande citaat zijn trouwens ook interessant, al denk ik dat het niet zo'n vaart zal lopen:

Als we zijn lijn verder doortrekken, kunnen we straks ook geen kosten voor het verzamelen van informatie meer in rekening trekken. Betekent dat, dat we voortaan gratis genealogisch en ander historisch onderzoek moeten doen? Kan de studiezaalbezoeker ons straks vragen alle relevante stukken en informatie over zijn onderwerp voor hem op te zoeken en op zijn al dan niet virtuele tafel te leggen in plaats van dat hij zelf op zoek gaat in de (online) inventarissen en catalogi? Dat zijn interessante vragen voor de archivaris, maar ook vragen waarover we snel met het ministerie over in gesprek moeten gaan.

Mijn uitleg zou zijn dat het verschil tussen overgebrachte en niet-overgebrachte archieven juist is dat de burger in die eerste helemaal zelf kan zoeken. De toegangen zijn beschikbaar, ze zijn - als het goed is - begrijpelijk en volledig en iedereen kan dus zelf zoeken en vinden. Bij niet-overgebrachte archieven is dit allemaal niet het geval. Een burger heeft vaak maar een globaal idee waar hij informatie zou kunnen zoeken en hij kan deze helemaal niet zelf vinden. Daarvoor is hij volledig afhankelijk van de overheidsorganisatie die alle sleutels in eigen zak heeft.
Desondanks lijkt lijkt me dat BRAIN hierover met de minister van gedachten zou moeten gaan wisselen en misschien heeft Jantje wel gelijk dat vervroegde overbenging hier de oplossing van een probleem zou kunnen zijn.

Records continuum
Wat ik echter niet snap, is dat blijven hameren op die Informatiewet, waarin WOB en Archiefwet zouden worden samengevoegd. Dat voornemen is ondertussen al een stuk of vier kabinetten Balkenende geleden gestorven en wederopstandig lijkt me werkelijk een godswonder. Daar komt bij dat de argumenten zo raar zijn.
De huidige overbrengingstermijn van twintig jaar

is niet meer van deze digitale tijd. De semi-statische fase verdwijnt in rap tempo en dossiers worden na afdoening direct in het e-depot opgenomen. Het records continuüm is werkelijkheid geworden en de mogelijkheden om overheidsinformatie direct actief openbaar te maken zijn fors vergroot.

Maar de huidige - ouderwetse - wet biedt alle ruimte voor vervroegde overbrenging, alleen zijn het vaak de archivarissen / archiefdiensten die hier huiverig tegenover staan. Zoals ik eerder al schreef, kom ik nog zelden bij gemeenten die een ongeordend zootje in de kelder hebben staan. Alle dossiers worden na afronding opgeborgen in de B of V-serie. In die zin is het records continuum daar al jaren realiteit: vanaf het ontstaan van een dossier wordt vastsgesteld wat de waarde van het dossier is en afhankelijk daarvan wordt bijvoorbeeld bepaald in welk type doos en map of bestandsformaat een document bewaard moet worden. En de permanent te bewaren dossiers zouden net zo goed een jaar na afsluiten naar de archiefdienst overgebracht kunnen worden.
Waarom gebeurt dit niet? Omdat (veel) archiefdiensten bij vervroegde overbrenging extra kosten in rekening brengen bij de overbrengende onderdelen en omdat archivarissen het misschien maar lastig vinden ieder jaar hun inventarissen te moeten aanpassen.
Dus, als Jantje die vervroegde overbrenging zo belangrijk vindt, dan lijkt me dat ze hier in BRAIN-verband best afspraken, protocollen en richtlijnen voor kan opstellen. Daar is geen wetswijziging, maar een mentaliteitswijziging voor nodig.
Gewoon doen, dus...

Gerelateerd
Nieuwe selectieaanpak? #KVAN11
Sectoranalyse Raad voor Cultuur: archivaris = Calimero
Wanneer is open open genoeg?

Plaatje: from portugal by thecla van todaysart (let vooral ook op de mini-blauhelm die ondersteboven aan het bord hangt...)

Geheimen en openbaarheid

Afgelopen donderdag beschreef Anil Ramdas in de NRC het "denkcafé" Het nut van geheimen waar Steven van de Walle en Anreas Wismeijer (die van Geheimen van Nederland) met elkaar van gedachten wisselden.

Toch zei Van de Walle dat instituties als de politiek niet zonder geheimen kunnen. Stemmingen zijn geheim. Belangrijk politiek overleg is geheim. Zelfs het geven van cijfers is geheim. Een leraar kan niet precies omschrijven wat het verschil is tussen een 7,2 en een 7,5.
Van de Walles relativering van openbaarheid stuitte op protest van mensen uit de zaal, die toch een groot verschil zagen met dictaturen.
Daarop zei de bestuurskundige, afkomstig uit rolluikland België, dat die Nederlandse openbaarheid toch sterk achterloopt op de rest van Europa. Verzoeken tot openbaring van stukken op grond van de Wet openbaarheid van bestuur worden tegengewerkt door hoge leges en ingewikkelde procedures. De cultuur van de protestantse open gordijnen valt tegen. De mensen zijn niet op zoek naar geheimen, verklaarde hij. „Het vertrouwen van Nederland in de overheid staat op eenzame, Scandinavische hoogte.”
Op een paar boze bloggers na protesteert bijna niemand tegen al die geheimhouding.

Zou Van de Walle gelijk hebben? Misschien wel, maar dat betekent niet dat die protesten van die paar bloggers onnodig of overdreven zijn. Iemand moet het toch doen?

Plaatje: Secret bunker van Marcmo

Wanneer is open open genoeg?

Grotere kaart weergeven

Openbaarheid is mijns inziens de belangrijkste check op ambtelijke macht. Openbaarheid hoort bij democratie. Democratie is meer dan het tellen van stemmen. Als controle-instrument is openbaarheid belangrijker dan het kiesrecht. Het versterkt de verantwoording aan het publiek. Media en burgers kunnen worden ingezet als controleurs van ambtelijke macht.
De overheid weet veel van zijn burgers. Het wordt tijd dat de burgers ook meer te weten komen over hun overheid en dat ze minder afhankelijk worden van klokkenluiders. Behalve de traditionele, representatieve democratie bestaat behoefte aan een waakhondendemocratie. Ministers en ambtenaren houden niet van openbaarheid. Zij zijn gewend aan de beslotenheid van achterkamertjes.
(...)
Zijn het niet juist de beleidsopvattingen van ambtenaren die interessant zijn om te kennen? Afwijkende opvattingen van ambtenaren doen ertoe. Ze mogen niet het exclusieve bezit blijven van de toevallige politieke ambtsdrager.
(...)
Openheid van bestuur is een noodzaak voor een levende democratie. Het is een effectieve check van het bestuur en dus van de macht van ambtenaren. Dat mag wel iets kosten. Een bestuur dat openheid vreest, mag zich niet democratisch noemen.
Wij mogen al niet onze bestuurders kiezen. Een overheid die ons ook nog openheid ontzegt, geeft blijk van minachting voor haar burgers.

Bovenstaande zinnen komen uit het afscheidscollege van Jit Peeters, waar de NRC afgelopen weekend een ingekorte versie van afdrukte.
Bijna tegelijkertijd las ik een blog van Phil Windley over de Government Records Access and Management Act (GRAMA), de WOB van de Amerikaanse staat Utah. Hij verwijst onder andere naar de principes van de Sunlight Foundation en zegt daar dan over:

The problem is that this says how to make something public not what should be public. There’s nothing here to help us tease apart the sticky problem of where or how we should draw the line between information that should be public because such exposure is in the public interest and information that should be kept secret because we recognize that the public’s interest is served by a legislative process that supports private—even secret—negotiations and settlements.
I believe that separate channels is not an answer. As long as there is any channel that is not open to scrutiny, (i) conversations that people feel the need to protect (for what ever reason) will move there and (ii) those are precisely the places that the press and public will want to scrutinize. The others will be bland and uninteresting. If the GRAMA Working Group goes to a separate channel solution, then we’ve punted and not dealt with the real issue.

Die laatste paar zinnen zijn een verwijzing naar GRAMA, omdat in een wijziging daarin verschillende 'communications' niet meer als 'overheidsarchief' worden gedefinieerd.

Ik ben er nog niet helemaal uit eerlijk gezegd.
Moet alle overheidsinformatie meteen openbaar zijn? Of mag daar best wat tijd over heen gaan?

Gerelateerd
Privacy fout en archieven
Een nieuwe selectieaanpak
Isn't our American democracy amazing?

Openbaarheid in Vlaanderen

Een paar weken geleden verwees Eric op het Archiefforum naar de gearchiveerde websites van de stad Antwerpen. Toen ik de archiefexemplaren wilde raadplegen bleek er een addertje onder het gras te zitten.
Op grond van artikel 17 het Vlaamse openbaarheidsdecreet moet de aanvrager van overheidsinformatie zijn aanvraag schriftelijk indienen en moet hij zijn identiteit bewijzen. Het addertje is nu dat overgebrachte archieven hier blijkbaar ook onder vallen. Dat betekent bijvoorbeeld dat je de archief-exemplaren van de (voorheen) openbare website van de stad Antwerpen pas van huis uit kunt raadplegen als je:

1. een account bij het Felixarchief hebt aangemaakt en
2. in Antwerpen aan de balie bent geweest en hebt bewezen dat jij bij die account hoort! 

Dat is nog al een verschil met Nederland, waar je je noch voor een WOB-verzoek, noch voor inzage van overgebrachte archieven op grond van de Archiefwet hoeft te identificeren.

(Dat archiefdiensten hier toch om vragen, is meer vanuit een controle-aspect: ze willen bij eventuele vermissing of beschadiging kunnen achterhalen wie een archiefstuk voor het laatst heeft geraadpleegd.)

Overigens: mijn gebruikersaccount is ondertussen gevalideerd, maar ik heb de websites nog altijd niet kunnen bekijken. Als je ze wil inzien, e-mailt het Felix-archief een ZIP-bestand (DIP in OAIS-termen) met alle bestanden. Het tweede addertje is nu dat de kleinste, gearchiveerde site circa 35 MB is en geen van mijn mailboxen dergelijke omvangrijke bestanden accepteren...

Aanvulling op woensdag 16 februari 2011 om 20:46 uur
In bovenstaand bericht bleken nog al wat slordigheden en fouten te staan. Lees daarom vooral ook Openbaarheid in Vlaanderen - aanvullingen en correcties

Gerelateerd
Optimaal Digitaal
Muziek in het Archief - voorheen een archiefding
Isn’t our American democracy amazing?
Het archiveren van weblogs
Lulu en het archiveren van websites

Plaatje: freedom of movemento, freedom of information van Cau Napoli

Over de openbaarheid van een inspectierapportage

In het Archievenblad van december staat een artikel (pdf) van Hans Berende over wat in de archiefwereld "de Haarlemse casus" is gaan heten. Kortweg komt het er op neer dat het college van burgemeester en Wethouders van Haarlem een inspectierapport van de provinciale en gemeentelijke archiefinspectie uit 2005 heeft genegeerd. En begin dit jaar werd het tweede, kritisch rapport "geheim" verklaard. Louise van Zetten, vroeger archivaris van Bloemendaal en nu fractievoorzitter van D66 in Haarlem, wilde daar meer van weten. Ondertussen zijn beide rapporten boven water en op 25 november besproken in de raad.

Het artikel gaat verder over de vraag of die rapportages van de provinciaal archiefinspecteur en archivaris niet actiever openbaar gemaakt zouden moeten worden. Het mondt uit in een beetje modieuze roep om een "register van openbare en geheime stukken." In het artikel vielen me een paar dingen op.

EEN
Allereerst de rol van mevrouw Van Zetten, of beter gezegd, de rol van de gemeenteraad. Van Zetten zegt in het artikel:

"Het verhaal in Haarlem begint met te stellen dat een gemeenteraadslid moeilijk kan weten dat een rapport bestaat als daar geen melding van wordt gemaakt."

Daarna gaat het vooral over de redenen waarom B&W het rapport uit 2010 geheim verklaarden. Maar mevrouw Van Zetten gaat hier volgens mij helemaal voorbij aan de door de gemeenteraad vastgestelde Archiefverordening van de gemeente Haarlem (doc), waarvan artikel 9 luidt:

Burgemeester en wethouders doen tenminste éénmaal per jaar aan de raad verslag omtrent hetgeen zij hebben verricht ter uitvoering van artikel 30 van de wet. Zij leggen daarbij over de verslagen die door de archivaris aan hen zijn uitgebracht in verband met het beheer van de archiefbewaarplaats en het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden die niet zijn overgebracht naar de archiefbewaarplaats.

Tussen 2005 en 2010 had de raad dus al minstens vijf (!) keer door het college geïnformeerd moeten worden. Dat het college dat niet doet, is het college aan te rekenen. Maar, dat de raad er niet zelf naar vraagt, is evenzeer de raad aan te rekenen.

(Interessant detail is nog dat OCW, VNG en IPO er van uit gaat dat vanaf 2012, als het interbestuurlijk toezicht gewijzigd wordt, de raad zijn controlerende rol ook op het terrein van archiefbeheer actiever gaat spelen. Zouden al die gemeenteraadsleden dit al weten?)

TWEE
In Noord-Holland/Haarlem is het blijkbaar gebruikelijk dat de provinciaal archiefinspecteur en de gemeentelijk archiefinspecteur gezamenlijk "op inspectie" gaan en ook gezamenlijk één rapport uitbrengen. Het verbaast me enigszins dat hier in het artikel geen enkele kritische kanttekening bij geplaatst wordt.  De rol en positie van de provinciale archiefinspecteur en de gemeentelijke archiefinspecteur zijn volgens mij zodanig dat zij niet samen kunnen rapporteren. Al is het alleen maar omdat toezicht op zorg ook toezicht op toezicht op het beheer inhoudt. Op deze manier neemt de provinciale archiefinspectie voor een deel de taken van de archivaris over. In Haarlem zal de provinciale archiefinspecteur dan ook nooit (kunnen) rapporteren dat het toezicht op het archiefbeheer onder de maat is, aangezien zijn eigen rapport ook over het archiefbeheer gaat.

DRIE
Hoewel het in het artikel gaat over de vraag of de inspectierapportages door de toezichthouder openbaar gemaakt moeten worden of niet, worden de consequenties van een "ja" of "nee" niet besproken. En eerlijk gezegd ben ik persoonlijk er ook nog altijd niet uit. Directe publicatie door de toezichthouder kan naar mijn idee sowieso niet: je zult de geïnspecteerde partij altijd de gelegenheid moeten geven om een 'weerwoord' te geven. Verder ben ik ook niet zo'n liefhebber van 'naming and shaming.' Ik vind het een onsympathieke manier van werken en blijkbaar is het ook minder effectief dan we soms denken. Zie bijvoorbeeld deze presentatie van Judit van Erp (pdf').

Maar kunnen jullie nog andere voor- of nadelen noemen?

Gerelateerd
Inspectierapport Audiovisuele Raadverslagen

Afbeelding: 'Openheid en transparantie vinden we belangrijk' van Wovox

Isn’t our American democracy amazing?

Fascinerend...
Omdat Elena Kagan door president Obama is voorgedragen als lid van het Hooggerechtshof, hebben het NARA en de Clinton Presidential Library tussen 10 mei en nu 170 duizend pagina's gelezen, beoordeeld, beschreven, gescand en online gezet. Dit zijn documenten van en over Kagan uit haar de tijd dat ze werkte als staflid van het Witte Huis. Op basis van deze oceaan aan documenten en informatie kunnen het Congres, de pers en het volk beoordelen of Kagan al of niet geschikt is als lid van het Hooggerechtshof.

Stel je voor dat dat hier ook gebruikelijk zou zijn. Hirsch Ballin wordt voorgedragen als lid van de Raad van State en prompt worden als 'zijn' dossiers uit de tijd dat hij minister was, openbaar. Wordt Aboutaleb burgemeester? 'Zijn' archieven als staatssecretaris worden gescand en gepubliceerd. En is hij ook nog wethouder geweest ergens? Hupsakee, ook allemaal openbaar.

Dat zou nog eens een uitdaging zijn, maar zorgt misschien voor wat meer archiefbewustzijn onder bestuurders...