Boekendief in Duitsland

Ex-Libris van de Hof-Bibliothek met
de door F. aangebrachte stempel "Ausgeschieden"

Vorige maand werd in de Fürstlich Waldeckschen Hofbibliothek in Bad Arolsen ene meneer Michael F. aangehouden terwijl hij 53 boeken naar buiten probeerde te smokkelen in zijn kleren. De man werd al een tijdje in de gaten gehouden omdat er iedere keer na zijn bezoek boeken bleken te zijn verdwenen. De politie hoopte bij een huiszoeking nog een stuk of dertig boeken terug te vinden maar ontdekte tot zijn verrassing dat het huis van F. van beneden tot boven volstond met boeken:

Latein kommt in der Polizei-Ausbildung ein bisschen kurz. Das rächt sich jetzt, scherzen die Beamten in Nordhessen. Sie haben dieser Tage mit Diebesgut der etwas anderen Art zu tun: Bücher - alte, wertvolle, seltene Bücher. Rund 24.000 Bände hat die Polizei vor zwei Wochen im Haus eines Wissenschaftlers entdeckt, beschlagnahmt und an einen sicheren, geheimen Ort gebracht. Das älteste Buch, das sie bisher entdeckten, stammt aus der Mitte des 16. Jahrhunderts und ist auf Latein geschrieben. Die meisten Bände stammen aus dem 18. Jahrhundert.
Inhaltlich geht es meist um Naturwissenschaften, Schwerpunkt Geologie. "Millionenwerte", sagt Dirk Virnich von der Polizeidirektion im nordhessischen Korbach. In dem Einfamilienhaus des Familienvaters in Darmstadt gab es kaum eine Stelle, an dem keine Bücher lagen, berichten Augenzeugen, die Regale waren schon lange voll. "Von sachgerechter Lagerung kann keine Rede sein."

De politie heeft de boeken naar een
"veilige, geheime plaats" overgebracht

Saillant detail in het hele verhaal is natuurlijk dat F. werkte bij het "Wissenschaftsministerium" van de deelstaat Hessen werkte en gemeenteraadslid was voor de SPD. En net als Barry Landau in Amerika maakte F. gebruik van "social engineering" om zijn doel te bereiken:

F. ist immer gut vorbereitet. Er weiß immer genau, was er sucht. Weil er so gebildet redet und so lustig über das Wetter, über den Karneval oder das Forschungsvorhaben eines Doktoranden plaudern kann, darf er bald auch selber an die Regale treten und sich die alten Bände herausziehen. Eigentlich müssen Besucher draußen im Gang vor der Bibliothek warten, bis man ihnen das gewünschte Buch bringt. F. streift also durch die Räume. Er steigt hier auf eine Leiter, prüft dort einen Einband, setzt sich mit einem Folianten an den kleinen Schreibtisch einen Raum von der Bibliothekarin entfernt und tippt auf seinem Laptop herum.
„Ich habe ihm gesagt, er soll mich einfach fragen, wenn er etwas nicht findet“, erzählt die Bibliothekarin heute. Aber Michael F. fragt nie. Hin und wieder verlässt er wortlos den Lesesaal. Der Zettelkatalog steht auf dem Gang, die Toilette ist im barocken Wachhäuschen im Schlosshof. Manchmal sieht man ihn draußen telefonieren. F.s Aufenthalte können lange dauern, einmal bleibt er sechs Stunden. „Wenn er ging, gab er mir zum Abschied die Hand. Aber erst heute ist mir aufgefallen, dass er mir dabei nie in die Augen sah, immer weg zur Seite, über die Schulter“, sagt die Bibliothekarin.

De politie vermoedt dat F. uit minstens 60 Duitse en 10 buitenlandse (waaronder ook Nederlandse en Belgische) bibliotheken boeken gestolen heeft, maar is nog bezig met het inventariseren.

F. heeft zijn eigen naam met balpen in alle boeken geschreven 

F. kan aangeklaagd worden voor "schweren Diebstahls" waar een maximum straf van tien jaar op staat.

Gerelateerd
Landau pleit schuldig en diefstal in Nederland
Over verdwenen decoraties uit een archief
Archiefpolitie - revisited

Fusie van de KB en het NA

Op de laatste dag voor de kerstvakantie maakten de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief bekend dat het kabinet besloten had dat de twee instellingen met ingang van 1 juli 2013 gefuseerd zullen zijn. Otto en Ton schreven daar eerder al uitgebreid over. Ik wil er ook nog drie dingen over zeggen.

Bibliotheek vs archief
Uit het persbericht:

De samenvoeging van een nationaal archief en een nationale bibliotheek was in het papieren tijdperk niet gebruikelijk. Ongepubliceerde (archief) en gepubliceerde documenten (bibliotheek) vereisten verschillende manieren van bewaren en beschrijven. In het digitale tijdperk zijn de verschillen veel minder groot, en de uitdagingen van bewaren en beschrijven nagenoeg hetzelfde.

Dit kan toch niet waar zijn?
Zijn Berendse en Savenije nou echt van mening dat de bewaaromstandigheden voor papieren boeken anders zijn dan die voor papieren archiefstukken?
En denken ze echt dat het beschrijven van digitale archieven en publicaties anders is dan het beschrijven van analoge archieven en publicaties? Worden taken, werkprocessen en archiefvormers of auteurs, uitgeverijen en titels anders beschreven bij digitale archieven en collecties dan bij analoge archieven en collecties?
En heeft iemand al eens geprobeerd ISAD(G), ISAAR (CPF) of ISDF aan een bibliothecaris  uit te leggen, laat staan met behulp daarvan wat publicaties te beschrijven?
Misschien kan de nieuwe ZBO binnen twee jaar fuseren met Beeld en Geluid, DANS en, doe eens gek, SARA? Die beheren en beschrijven ook allemaal digidingetjes...

Fusie als oplossing?
En nou stel eens dat bovenstaande citaat waar is, dat KB en NA overlappende werkzaamheden uitvoeren, is fusie dan de optimale oplossing?
Is er niet ook nog sprake van aparte verantwoordelijkheden, bevoegdheden en taken bij de verschillende organisaties? Ik bedoel: een subtropisch zwemparadijs en een waterzuiveringsbedrijf hebben ook overlappende werkzaamheden, maar moeten ze dan maar fuseren?
Natuurlijk zijn er overlappende werkzaamheden en waarschijnlijk is het inderdaad effectiever en efficiënter om sommige dingen gezamenlijk te doen, maar de verschillen zijn ook aanzienlijk en niet te onderschatten.
De Algemeen Rijksarchivaris bestaat bij de gratie van artikel 25 en 26 uit de Archiefwet en is niet alleen de beheerder van de archieven in de centrale rijksarchiefbewaarplaats, hij is ook de "landsarchivaris" in de zin dat hij de belangrijkste (misschien wel enige) adviseur van de minister is als het om archiefaangelegenheden gaat. Dan gaat het dus onder meer om selectiebeleid, openbaarheid en wijzigingen van de Archiefwet en -regelgeving. Dat is toch iets anders dan het bewaren en beschikbaar stellen van wat publicaties. Een algemene rijksbibliothecaris met vergelijkbare taken en verantwoordelijkheden bestaat niet.
Daarnaast is de rol van een archiefdienst ten opzichte van de "leveranciers" van archieven toch wezenlijk anders dan de relatie die een bibliotheek met uitgevers of "contentleveranciers" heeft. In presentaties en publicaties over het e-depot blijven medewerkers van het NA benadrukken dat het cruciaal is dat het NA "naar voren in het proces moet" en dus door de archiefvormers (ministeries, hoge colleges van staat en ZBO's) al betrokken moet worden bij het ontstaan van digitale archieven. Dat lijkt me niet de natuurlijke houding en habitat van bibliothecarissen.
Tenslotte zijn de status en het belang van archieven toch ook anders dan van publicaties: archieven "bewijzen" iets, grote misstanden of persoonlijke herkomst. Ik denk niet dat veel bezoekers van de studiezaal van de KB in huilen uitbarsten nadat ze een publicatie aangevraagd hebben. Terwijl iedere studiezaalmedewerker van een archiefdienst dit vaker dan eens heeft meegemaakt.
Met andere woorden, natuurlijk moeten de KB en het NA samenwerken wanneer dit opportuun is, maar ieder met zijn eigen deskundigheid en zijn eigen verantwoordelijkheid. Ik ben heel bang dat deze bij een fusie ondergesneeuwd raken in een strijd om de "macht".

Rol van het NA
Het laatste wat ik erover wil zeggen is dat ik het betreur dat het NA het komende anderhalf jaar dus nog meer naar zichzelf zal gaan kijken en waarschijnlijk nog minder het expertisecentrum zal zijn, dat het pretendeert te zijn.

Wat ik van het Nationaal Archief als expertisecentrum verwacht, is dat het een rol speelt in discussies als deze.
Nee, Martin Berendse hoeft niet mee te discussiëren op BREED of Archief 2.0 (dat mag wel hoor), maar volgens mij heeft het NA nog nooit iets gezegd over wat te doen met tweets, Facebook-updates, LinkedIn-pagina's, Gmail-acounts en cloud-storage. Vergelijk dat eens met bijvoorbeeld Australië of de Verenigde Staten.


Wat ik van het Nationaal Archief als expertisecentrum verwacht, zijn analyses en adviezen over de manier waarop RMA's en zaaksystemen gebruikt zouden kunnen of moeten worden.
Dan denk ik aan antwoorden op vragen als: Wat zijn de voor- en nadelen van Sharepoint als DMS? Welke metadata uit een zaaksysteem zijn relevant om permanent te bewaren? Vergelijk dat eens met Groot Brittannië of Nieuw Zeeland.


Wat ik van het Nationaal Archief als expertisecentrum verwacht, zijn begrijpelijke en bruikbare handreikingen. 
Handreikingen over metadata, bestandsformaten, opslagmethoden en misschien wel WOB-verzoeken. Vergelijk dat ook eens met Nieuw Zeeland of Zuid-Afrika


Wat ik van het Nationaal Archief als expertisecentrum verwacht, zijn activiteiten en adviezen waar ook "de gewone man" iets aan heeft.
Dit is de beste manier om uw analoge foto's te bewaren. Zo kunt u het beste digitale bestanden opslaan. Vergelijk dat weer eens met Amerika (of Bewaar als, het initiatief van Premsela.org en BNO).

Ik vrees echter dat de komende twee jaar dus vooral besteed zullen worden aan allerlei intern organisatie-politiek landje-pik. En daar zitten we allemaal helemaal niet op te wachten.

Aanvulling 6 januari 2012, 14:24
Zie hier nog de brief die staatssecretaris Zijlstra op 23 december 2011 naar de Tweede Kamer stuurde.

Plaatje: Merge -> van Lexinatrix

The Internet Archive gaat boeken bewaren

Al bijna een maand geleden schreef The Internet Archive op zijn weblog dat ze gaan beginnen met het bewaren van een fysiek exemplaar van ieder boek dat ze gescand hebben. De reden die Brewster Kahle en kornuiten hiervoor geven is redelijk schokkend (vind ik dan):

After the Internet Archive digitizes a book from a library in order to provide free public access to people world-wide, these books go back on the shelves of the library. We noticed an increasing number of books from these libraries moving books to “off site repositories” to make space in central buildings for more meeting spaces and work spaces. These repositories have filled quickly and sometimes prompt the de-accessioning of books. A library that would prefer to not be named was found to be thinning their collections and throwing out books based on what had been digitized by Google. While we understand the need to manage physical holdings, we believe this should be done thoughtfully and well.

Een interessant argument van IA om de papieren versies te bewaren is dat de analoge versies de "authentieke" exemplaten zijn en dat er bij twijfel aan de digitale reproductie op terug gevallen kan worden.
En daarom begint IA een enorm depot waarin alle gepubliceerde boeken in optimale omstandigheden bewaard blijven als "back-up". Hierbij moet "alle" natuurlijk met een korreltje zout genomen worden. Blijkbaar zijn er in totaal 100 miljoen boeken verschenen, maar een groot deel daarvan zijn unica, die gewoon in de "normale" bibliotheken bewaard zullen blijven. Maar desondanks mikt IA op het bewaren van 10 miljoen boeken.

Based on this success and the increasing availability of physical materials, a production facility leveraging this design will be launched in June of 2011 in Richmond, California. The essence of the design from the book’s point of view is to have several layers of protection, each able to be monitored and periodically inspected:

• Books are cataloged, and have acid free paper inserts with information about the book and its location,
• Boxes store approximately 40 books with labeling on the outside,
• Pallets hold 24 boxes each,
• Modified 40′ shipping containers are used as secure and individually controllable environments of 50 or 60 degrees Fahrenheit and 30% relative humidity,
• Buildings contain shipping containers and environmental systems,
• Non-profit organizations own and protect the property and its contents.

Het interessante is ook dat IA bibliotheken, verzamelaar en particulieren expliciet uitnodigt om boeken naar hun op te sturen, zodat ze opgenomen kunnen worden. Dit leidde overigens in de commentaren tot een paar "vurige" reacties, waaronder deze:

Larry Moniz
"Sounds like another scam, like Google’s to acquire intellectual property and pass it around WITHOUT conforming to U.S. copyright laws and also paying royalties to authors. Please consider this notification that I prohibit you from copying and retaining any of my work in any form whatsoever."
Larry Moniz
"Not your right under the law to be the guardian of others intellectual property. In my opinion as an author, journalist and publisher, what you are doing is pirating intellectual property. Even the Library of Congress doesn’t actively seek works from all sources. It accepts works from the author or publisher as part of copyright law. You try to sound holier-than-thou and well intentioned, but what’s your real agenda? You also say this being paid for by “funding from stimulus money for jobs programs.” Sounds like a flagrant misuse of stimulus funds."

En anderen merken dan weer op dat het natuurlijk onverstandig is om alle boeken op een plaats te bewaren, in verband met calamiteiten of moedwillige vernietiging.
*zucht*
Ik vind het een indrukwekkend en mooi project en zal boeken die ik om wat voor reden dan ook kwijt moet, zeker naar Richmond sturen.

Gerelateerd
Een bibliotheek om de beschaving te reconstrueren

Ik was op de radio #herrieindebieb

Vanochtend was ik te gast bij Herrie in de bieb het discussieprogramma van Jos Potting en Bart Swanenvleugel bij RTME. Ik was uitgenodigd als "social media insider" om met Thijs Heijnen, de directeur van de lokale bibliotheek, te discussiëren over de bibliotheek over vijf jaar. Uiteraard ging het vooral over de invloed van de digitalisering, de vergrijzing en sociale media.
Hieronder kun je het hele gesprek horen, het begint rond 5:25 en duurt een kleine twintig minuten alles bij elkaar.



(Overigens, het feit dat ik me vanmorgen geschoren had, is sowieso "nieuwswaardig", dat doe ik zelden in het weekend. En het kwam mooi uit, want er zijn ook televisieopnamen gemaakt. Ik heb ze nog niet gezien, maar die komen volgens mij ook wel online.)

Pappa, wat heb jij gedaan om de bieb te redden?

Mooie Engels posters die pleiten voor het behouden van de bibliotheek.

Gerelateerd

Sectoranalyse Raad voor Cultuur: Archivaris = Calimero

De culturele uitgangspunten van een staatssecretaris

Plaatje: Daddy what dit you do te save libraries? van Phil Bradley

Het verleden is aanwezig in de toekomst

Vanochtend in Rotterdam geweest bij het "event" Het verleden is aanwezig in de toekomst. Jack Schuemi (Gewest Gooi- en Vechstreek) en Johan Stapel (van Bibliotheek.nl) kwamen op uitnodiging van een viertal HMDI-studenten iets vertellen.
Inhoudelijk heb ik niet zo veel nieuws gehoord, ik heb me vooral weer verbaasd over het gemak waarmee een bibliotheekmeneer een bibliotheekcollectie gelijkstelt aan een archief. Een beetje zoals afgelopen maandag eerst nog het verzamelen van websites en het archiveren van websites op één hoop werden gegooid. Maar wat ik vandaag nog gekker vond is dat, op twee mensen na (Ilse en ik), niemand bezwaar maakte tegen die gelijksteling, hoewel het merendeel uit de DIV-hoek kwam!
Stapel liet de nieuwe "digitale etalages" van bibliotheek.nl zien, noemde dit "dossiers over bepaalde thema's" en kon zich voorstellen dat DIV-ers ook op deze manier dossiers over bijvoorbeeld de WMO gingen samenstellen en aanbieden. En de meesten waren het met hem eens: zo moesten wij ook maar dossiers maken. Niemand die uitlegde dat archiefstukken en boeken beiden "informatie" zijn, maar dat archiefstukken bijzonder zijn, omdat ze onlosmakelijk verbonden zijn met de werkzaamheden die ze documenteren (en bewijzen). Niemand die zegt dat een 'archiefdossier' geen verzameling van "informatie" over een onderwerp is, maar een bewijs is van de manier waarop een bepaald proces is verlopen.

Leren ze dit soort dingen nog wel, daar bij de SOD?

Plaatje: Rotteram Centraal van Gerard Stolk op weg naar Pasen