donderdag 31 december 2009

Onbevlekt ontvangen vs altijd maagd

Hoewel ik een zeer overtuigd atheïst ben, is de laatste dag van het jaar toch een goed moment om twee katholieke dogma's nog maar eens uit te leggen. Ik schrijf 'nog maar eens' omdat ik om een of andere reden al vaker rond deze tijd van het jaar aan deze of gene heb uitgelegd wat 'onbevlekt ontvangen' nou eigenlijk betekent. Het betekent namelijk niet wat velen denken.

Onbevlekte ontvangenis van Maria
De onbevlekte ontvangenis van Maria gaat over haar eigen conceptie, niet over de 'totstandkoming' van Jezus. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de dag waarop de Katholieke Kerk de Onbevlekte ontvangenis viert: op 8 december, precies 9 maanden voor de geboorte van Maria op 8 september in plaats van 25 maart, wat negen maanden voor de geboorte van Jezus is. (Op 25 maart viert de kerk Maria Boodschap: Gabriel vertelt dan aan Maria dat ze zal bevallen van een zoon.)
Als gevolg van de zondeval van Adam en Eva, waren alle volgende mensen sterfelijk en zondig. Ze waren belast met de erfzonde en moesten 'verlost' worden. Maar, dit leverde voor de katholieken een probleem op, want hoe kan God(= Jezus) nu geboren worden uit een zondige vrouw? Het antwoord daarop is, dat Maria vanaf haar conceptie als dochter van Joachim en Anna 'rein' is.
Hoewel paus Sixtus IV de Onbevlekte ontvangenis al in 1476 uitriep tot Kerkelijk Feest, duurde het tot 1854 voordat paus Pius XI in zijn bul Ineffabilis Deus met absolute zekerheid vaststelde dat "de gelukzalige maagd Maria bij het eerste ogenblik van haar ontvangenis door een bijzondere genadegave en voorrecht van de almachtige God met het oog op de verdiensten van Christus Jezus, de Verlosser van het menselijk geslacht, gevrijwaard [is] van elke smet van de erfzonde."
Een paar jaar later bevestigde Maria dit dogma zelf, door zich aan Bernadette van Lourdes voor te stellen als
Que soy era immaculada Councepciou - Ik ben de onbevlekte ontvangenis

Maagdelijke geboorte
De maagdelijke geboorte van Jezus spreekt veel meer tot de verbeelding dan de reinheid van Maria, aangezien het betekent dat Maria zonder dat ze 'omgang met een man had gehad' toch zwanger is geworden. In Lucas staat het ongeveer als volgt:

"[26] In de zesde maand werd de engel Gabriël door God gezonden naar een stad in Galilea, met de naam Nazaret, [27] naar een maagd die verloofd was met een man genaamd Jozef, die uit het huis van David stamde; haar naam was Maria. [...] [30] Maar de engel zei: ‘Schrik niet, Maria, u hebt genade gevonden bij God. [31] U zult zwanger worden en een zoon baren, die u de naam Jezus moet geven. [32] Hij zal een groot man zijn, en Zoon van de Allerhoogste worden genoemd. God, de Heer, zal Hem de troon van zijn vader David geven. [33] Hij zal eeuwig koning zijn over het huis van Jakob, en aan zijn koningschap zal geen einde komen.’ [34] ‘Maar hoe moet dat dan?’ zei Maria tegen de engel. ‘Ik heb geen omgang met een man.’ [35] De engel antwoordde haar: ‘Heilige Geest zal op u komen en kracht van de Allerhoogste zal u overdekken*. Daarom zal het kind heilig genoemd worden, Zoon van God. [36] Bovendien, ook Elisabet, uw verwante, is op haar oude dag zwanger van een zoon; zij werd onvruchtbaar genoemd, maar zij is al in haar zesde maand. [37] Want voor God is niets onmogelijk.’ [38] Toen zei Maria: ‘Ik ben de dienares van de Heer; laat met mij gebeuren wat u gezegd hebt.’ Toen ging de engel van haar weg."

En sterker nog, in de katholieke kerk gaat men er van uit dat Maria ook NA de geboorte van Jezus nog maagd was, zoals blijkt uit de Litanie van de Heilige Maagd Maria:
Heer God, wij bidden U : geef ons, Uw dienaren, dat wij ons mogen verheugen in een bestendige gezondheid van ziel en lichaam, mogen wij door de verheven voorspraak van de heilige Maria, die altijd Maagd is gebleven, verlost worden van de tegenwoordige droefheid en de eeuwige vreugde genieten.

Dus niet meer vergeten: oudjaarsavond is op 30 december en Onbevlekte ontvangenis betekent niet dat Maria maagd was bij de geboorte van Jezus.

Allemaal een gelukkig 2010 (spreek uit twintig-tien) gewenst!

Correctie op 1 januari 2010:
Gisteren schreef ik dat de bijbel-parafrase uit Matteus kwam, maar ik had mijn bronnen niet gecontroleerd. Het moest Lucas zijn.

Afbeelding: Immaculata
Afbeelding Annunciatio

maandag 28 december 2009

Delete. The virtue of forgetting in the Digital Age - Viktor Mayer -Schönberger

Viktor Mayer-Schönberger (MS) maakt zich in Delete. The virtue of forgetting in the Digital Age zorgen over 't feit dat het tegenwoordig makkelijker (en goedkoper) is om digitale informatie te onthouden, dan om deze te vergeten. Hij illustreert dit onder andere aan de hand van digitale foto's. De meeste mensen kopiëren gewoon alle foto's die ze genomen hebben naar de harde schijf van de pc, omdat de tijd die het kost om te selecteren 'te duur' is in vergelijking met de extra ruimte die de foto's innemen. En het gaat natuurlijk om meer dan wat particulieren op hun eigen pc bewaren: overheden bewaren steeds meer gegevens digitaal (hij verwijst expliciet naar het elektronisch patiëntendossier), Google bewaart niet alleen alle zoekopdrachten, maar ook de e-mails van miljoenen mensen en Amazon bewaart niet alleen welke boeken je gekocht hebt, maar ook waar je alleen naar gekeken hebt. Door dit alles wordt 'onthouden' de standaard en vergeten de uitzondering, terwijl dit de afgelopen millennia juist andersom was: mensen moesten vroeger moeite doen om dingen te onthouden.
De belangrijkste reden waarom MS zich hier zo druk om maakt, is dat 'vergeten' nodig is om te kunnen functioneren en leren. Hiervoor verwijst hij onder meer naar AJ, die lijdt aan hyperthymesia. Dit betekent kortweg dat ze alles onthoudt: de inhoud van individuele afleveringen van soapseries, het avondeten van iedere dag van haar leven en iedere beslissing (klein en groot) die ze ooit genomen heeft. Een van de gevolgen daarvan is dat AJ nauwelijks normaal kan functioneren: ze kan amper abstract denken en bij iedere beslissing worden alle vorige beslissingen betrokken, wat vaak tot besluiteloosheid leidt. MS betoogt dat dit voor de hele menselijke beschaving zou gaan gelden, omdat er steeds meer digitaal bewaard wordt en we ook steeds meer gebruik gaan maken van dit volledige, externe geheugen. (Uiteraard doet hij dit iets genuanceerder en uitgebreider dan ik hier samenvat.)
Als oplossing voor dit probleem wordt in Delete voorgesteld dat aan alle digitale informatie bij opslag een uiterste houdbaarheidsdatum toegekend moet worden. Na die datum zou de informatie (bij voorkeur automatisch) vernietigd moeten worden. Een beetje zoals we tegenwoordig ook over archiefstukken nadenken: bij de creatie van een archiefstuk zou al vastgesteld moeten worden wanneer het vernietigd moet worden.
Hoewel MS zijn best doet om uit te leggen waarom we niet meer 'vergeten', waarom vergeten wel belangrijk is en welke strategieën mogelijk zouden zijn om dit weer te realiseren, valt het boek toch tegen. Dat heeft twee redenen.
De eerste is dat MS zijn boek heeft opgehangen aan drie praktijkgevallen, twee waargebeurd en één fictief, die niets te maken hebben met zijn voorgestelde oplossing. Het boek begint met het relaas van Stacy Snyder die geen onderwijsbevoegdheid krijgt, omdat ze op haar MySpace-pagina een foto van zichzelf heeft gezet met als onderschrift Drunken Pirate. De school vond dit geen goed voorbeeld voor de kinderen die eventueel les van haar zouden krijgen en besloot haar daarom geen diploma te geven.
De andere waar gebeurde casus gaat over Andrew Feldmar, een Canadese psycho-therapeut, die de VS niet meer in mag. Toen hij in 2006 aan de Canadees-Amerikaanse grens werd aangehouden, googlede een overijverige douane-beambte zijn naam. Blijkbaar zat dit artikel uit 2001 over het gebruik van LSD door Feldmar toen bij een van de eerste zoekresultaten. Hierop werd Feldmar als druggebruiker geregistreerd en mocht hij de VS niet meer in. (Ironisch genoeg staat het bewuste artikel nu trouwens niet op de eerste tien pagina's met zoekresultaten)
Uiteraard is het 'van de zotte' dat Snyder geen onderwijsbevoegdheid krijgt en dat Feldmar de VS niet meer in mag (al praat MS hier nog al luchthartiger over heen), maar een uiterste houdbaarheidsdatum zou dit toch niet hebben voorkomen?
Het is namelijk zeer de vraag hoelang de Piraten-foto op MySpace gestaan heeft, voordat de schoolleiding deze zag. Een houdbaarheidsdatum van één dag kan al genoeg zijn...
En Feldmar publiceerde zijn artikel vrijwillig in een wetenschappelijk tijdschrift (dat later integraal online verscheen). Het idee daar achter is juist dat zo veel mogelijk mensen het nu en in de toekomst kunnen lezen.
Hoe schokkend en triest deze voorbeelden dus ook zijn, ze worden niet 'opgelost' door houdbaarheidsdata.
Het derde voorbeeld is een fictief geval, waarbij ene Jane na een paar jaar een oude vriend weer eens tegen komt. Na enig heen en weer e-mailen besluiten ze samen wat te gaan eten en Jane wil voorstellen om af te spreken in het restaurant waar ze jaren geleden al eens gegeten hebben. Ze bladert door haar oude e-mails in haar mailbox om de naam van de restaurant te achterhalen en leest zo ook weer dat ze een paar jaar geleden slaande ruzie met elkaar gehad hebben. Dat was ze helemaal vergeten, maar nu ze het weer heeft gelezen, twijfelt ze over haar afspraak.
Dit had misschien voorkomen kunnen worden door een houdbaarheidsdatum aan die e-mails te koppelen, maar ook dan is het de vraag of die kort genoeg zou zijn geweest. Daarnaast is dit natuurlijk helemaal geen digitaal probleem, want als Jane analoog met die vriend had gecorrespondeerd, had ze de brieven misschien ook wel bewaard en doorzocht en was precies hetzelfde gebeurd.

De tweede reden waarom het boek tegenviel is dat de oplossing ook wel erg idealistisch en 'far fetched' is, ook al ontkent MS dat zelf.
Een voorbeeld over digitale foto's:
"Suppose somebody takes a picture of you. If seen as an information transaction, the expiration date for such a picture ought to be set jointly between the picture taker and yourself. Rather than haggling over it in person, the negotiations over expiration dates could be done electronically. Each digital camera could have a built-in process to select expiration dates (perhaps through an easy preset). Before taking a picture, the camera sends out a "picture request." Imagine further that we carry with us small "permission devices" (the size of key rings) that when receiving such a "picture request" respond with the owners preferred expiration date. (...) When the picture is taken it is stored with the shortest of all expiration dates received." Delete, p.188
Yeah right! En dit soort onderhandelingen moet je dus iedere keer (al dan niet persoonlijk) voeren met iedereen waarmee je informatie deelt.
En neem nu het geval Feldmar. Hij zal nog een hele tijd te boek blijven staan als die LSD-gebruiker (die de VS niet in mag). Niet omdat hij bijna negen jaar geleden hierover een artikel in een obscuur tijdschrift schreef, maar omdat sinds 2006 duizenden, van grote kranten tot kleine bloggers, over hem geschreven hebben. Moeten die allemaal met Feldmar in onderhandeling over de houdbaarheidsdatum? Of wordt er door iemand (wie dan) gewoon een maximum termijn gesteld? Als die termijn erg kort is, wordt het censuur en als die termijn lang is, heeft het weinig zin.

Mayer-Schönberger zegt veel behartigenswaardige en interessante dingen over bewaren, vergeten, context en onthouden en misschien is "total recall" op termijn ook wel een probleem, maar ik betwijfel of zijn oplossing de goede is.

Overigens: MS maakt zich weinig zorgen over duurzame toegankelijkheid en de veroudering van bestandsformaten. Blijkbaar gaat hij er van uit dat we alles wat we nu opslaan, de komende jaren probleemloos weer kunnen openen en lezen.

vrijdag 18 december 2009

Corpus Delicti - Juli Zeh

"Ik zeg mijn vertrouwen op in een maatschappij die uit mensen bestaat en toch gebaseerd is op angst voor mensen. Ik zeg mijn vertrouwen op in een beschaving die de geest heeft verraden aan het lichaam. Ik zeg mijn vertrouwen op in een lichaam dat niet mijn eigen vlees en bloed maar een collectieve visie op het normale lichaam moet vertegenwoordigen. Ik zeg mijn vertrouwen op in een normaliteit die zichzelf als gezondheid definieert. (...) Ik zeg mijn vertrouwen op in de idioot die het bordje aan de ingang van de wereld heeft weggehaald waarop stond: OPGELET! HET LEVEN KAN TOT DE DOOD LEIDEN."

Alle burgers worden permanent in de gaten gehouden aan de hand van een chip in de bovenarm, iedereen moet dagelijks sporten, roken en alcohol zijn verboden (volgens wordt alleen warm water gedronken) en voortplanting is strikt gereglementeerd. De Methode regeert en de nieuwe RAF heet ROZ (Recht op Ziekte). Mia Holl had hier geen last van, totdat haar broer valselijk werd beschuldigd van moord en verkrachting. Daarna verliest ze haar vertrouwen in De Methode: ze sport niet meer, levert geen analyses van bloedwaarden en urine meer in en sluit zich op in haar kamer. Uiteindelijk komt het tot een soort confrontatie met een invloedrijke talkshowpresentator en een proces.

Corpus delicti is een dystopie in de trant van Nineteen eighty-four en The Handmaid's tale. En ik twijfel of het de vergelijking met deze twee boeken kan doorstaan. Dat komt niet door het onderwerp of de stijl. Zeh maakt akelig precies duidelijk hoe uit de huidige maatschappij iets als De Methode kan ontstaan. Haar stijl is apart, waarschijnlijk moet je er van houden.
Mijn twijfel komt vooral doordat Mia en haar tegenstander Kramer maar geen mensen van vlees en bloed willen worden, het blijven een soort papieren poppen. Ze zijn de twee personificaties van verschillende wereldbeelden en worden vooral geportreteerd in mono- en dialogen. Daaruit blijkt ook dat de roman eerst een toneelstuk was en dat de omwerking niet helemaal geslaagd is.
Ook de eerdere boeken van Zeh (vooral Vrije val en Speeldrift) zijn ethische problemen die zijn uitgewerkt in een roman. Maar de personages waren echt - soms zeer onsympathiek, maar daardoor nog echter - terwijl ze nu verdwijnen achter hun filosofische rol.
Heb lang getwijfeld over 4 of 5 sterren, maar na vergelijking met haar eigen romans en die van Atwood en Orwell zijn het er toch 4 geworden.

donderdag 17 december 2009

Millennium-bug


Ach ja, dat was tien jaar geleden een groot probleem: de millennium-bug. Andere Tijden ging er vanavond over.
Ik heb toen ook nog geld verdiend aan dit 'probleem.'
Postregistratiepakket C**** 5.2 was volgens de leverancier niet millenniumproof, waardoor eigenlijk alle gebruikers over moesten stappen op C**** 6.2. In de laatste vier maanden van 1999 ben ik voor de leverancier vijf dagen in de week het hele land door gereisd om bij gemeenten en andere organisaties applicatiebeheerders en gebruikers op te leiden: Noorderkoggenland, Losser, Zaltbommel, Houten, Rotterdam, Alkmaar, Goes en nog meer. Heel veel rijden, heel veel hotelovernachtingen en heel veel geleerd over de manier waarop gemeenten werken.

Jaren later ontdekte ik dat die conversies niet per sé nodig waren geweest. Toen ik als applicatiebeheerder C**** werkte bij een groot energiebedrijf, bleken bijna alle vestigingen van het netwerkbedrijf nog met C**** 5.2 te werken en op sommige lokaties bleek zelfs versie 4 nog in gebruik te zijn (weliswaar met heel wat kunst en vliegwerk, maar toch...)

Wat me het meest opviel in de uitzending was dat Jan Timmer, voorzitter van het Millennium Platform en hoogste baas van Philips in die tijd geen computer had!
Zelfs wij hadden thuis een computer, hoewel mijn vader 'maar' boekhouder bij een matrassenfabriek was. Ik weet niet meer wat we precies hadden, maar het was iets als de 'machine' hiernaast. Urenlang heb ik daar Snake op gespeeld.

Bij nader inzien: iemand als Timmer heeft natuurlijk ook helemaal geen computer nodig, die had daar zijn mensen voor.

Wim Kok wist in diezelfde tijd ook niet hoe een muis werkte:

Lijstjestijd: Wat Ingmar in 2009 las

Afgelopen jaar heb ik tot nu toe dertig boeken uitgelezen.
Dit jaar staken The Amazing Adventures Of Kavalier And Clay en De keizer en de astroloog er boven uit.



Hier zijn de overzichten van 2008, 2007, 2006 en 2005. Voor de jaren daarvoor heb ik (nog) geen apart overzicht gemaakt.

zaterdag 12 december 2009

De Keizer en de Astroloog - Kees 't Hart

Zevenendertig jaar na zijn overlijden verschijnt nog een Vestdijk.
De hoofdrolspeler in De Keizer en de Astroloog van Kees 't Hart is de jonge aankomend arts (en schrijver) Simon, die als assistent met zijn professor Psychiatrie mee gaat naar het hof van de gevluchte Duitse keizer Wilhelm II in Doorn. Simon denkt dat hij vooral mee moet om de horoscoop van de keizer toe te lichten en om zijn hoogleraar bij te staan bij de behandeling van de 'wanen' van de keizer. Maar in feite ontdekt hij uiteindelijk dat hij om een heel andere reden aan het hof werd uitgenodigd.
Wat ik het knappe van 't Hart vind, is dat hij een echte Vestdijk-roman geschreven heeft, zonder dat het epigonisme is. Hij is er in geslaagd om in stijl, toon en enscenering een echte Vestdijk-roman te schrijven, die bijna naadloos past in de Anton Wachterreeks. Vooral het overdreven zelfbewustzijn van Simon en de 'interne monoloog' met wat Simon denkt dat anderen over hem denken, zijn Anton Wachter- en Vestdijkiaans.

Overigens zit er ook nog een (apocrief?) archiefverhaal aan deze roman vast.
Uit een van mijn eerste colleges Archivistiek van Eric Ketelaar meen ik me te herinneren dat hij vertelde dat archieven dodelijk kunnen zijn. Zo zou een archivaris gestorven zijn bij en door het inventariseren van het Keizerlijk archief in Doorn. Zij zou een dodelijke bloedvergiftiging hebben opgelopen nadat ze zich geprikt had aan een verroest nietje of een kram uit het archief. Helaas staat hierover niets in de inventaris van het archief. Maar als ik volgende week bij Het Utrechts Archief ben, ga ik het toch eens navragen.

maandag 7 december 2009

Falling man - Don Delillo

In de 'recensies' die ik tot nu toe geschreven heb, heb ik iedere keer een plaatje van het boek geplaatst. Bij Falling man hoort een andere foto:

Ik kende deze foto van Richard Drew niet, maar in Amerika is hij beroemd onder de naam "The Falling man" en is het een soort ikoon voor de aanslagen op het World Trade Centre. Deze man is een van de 'springers' die er voor kozen om naar beneden te springen om te ontsnappen aan rook en vuur. Op deze foto lijkt het alsof hij bijna sereen zijn dood tegemoet gaat, maar in het echt viel hij woest draaiend omlaag.
De foto verscheen voor het eerst op 12 september 2001 in verschillende Amerikaanse kranten, maar riep meteen heel veel weerzin op. Zo zeer zelfs dat hij in de Amerikaanse kranten bijna niet meer afgedrukt is. In Falling man voert Delilo een man op die na de aanslagen op verschillende plekken in New York deze vallende man nabootst, door aan een kabel van een gebouw te springen en dezelfde houding aan te nemen als de man op de foto. Het wordt nooit helemaal duidelijk waarom hij dit doet.

Het boek zelf viel overigens een beetje tegen. Alleen het eerste hoofdstuk waarin de vreselijke stofwolk die het gevolg was van het instorten van de torens van 'binnen uit' beschreven wordt, was aangrijpend. In de rest van het boek wordt beschreven hoe 'survivor' Keith Neubacker en zijn omgeving (vrouw en zoontje) gebukt gaan onder de gevolgen van de aanslagen. In een paar tussen-hoofdstukken worden de voorbereidingen door een van de terroristen beschreven. De functie van deze hoofdstukken ontgaat me eigenlijk.
Nu ik dit schrijf, realiseer ik me dat er nog wel iets in zit dat me bij de keel grijpt: het zoontje van Neubacker kijkt met een vriendje en vriendinnetje de hele tijd met een verrekijker uit het raam, op zoek naar 'de vliegtuigen.' Zij geloven niet dat de torens echt zijn ingestort en zijn min of meer aan het wachten tot het karwei wordt afgemaakt.

De rest van het boek herinnerde me te veel aan White Noise (zie hier en hier), waarin een gezin vooral praat over hun angst voor de dood.

Dit is het derde boek over de aanslagen op de torens dat ik lees, na Netherland en Extremely loud en incredible close. En die laatste heeft tot nu toe nog de meeste indruk gemaakt.
(Overigens herinner ik me nu dat ook in dat boek een foto van een vallende man een rol speelt...)

zondag 6 december 2009

Springveer - Wahlöö

Soms krijg je boeken van mensen die denken "Dat vind-ie vast leuk." En soms voel je je geroepen deze boeken toch te lezen.
Springveer van Wahlöö was zo'n geval en in één woord: Flauwekul