De archiefdief doet het in het depot

Zo'n twee jaar geleden schreef ik verschillende keren over de archiefdief Barry Landau, die zijn hele New Yorkse appartement vol had liggen met waardevolle archiefstukken. In september vorig jaar werd in Canada John Mark Tillmann veroordeeld tot negen jaar celstraf wegens diefstal en fraude. De aantallen die Tillmann gestolen heeft zijn onvoorstelbaar:

In late October, RCMP Constable Darryl Morgan, the lead investigator, and other officers visited Mr. Tillmann in jail, spending days looking at photographs of stolen paintings, documents, antique tools, glassware, old books, and furniture that they recovered, but had no clue where they were from.
Now, Constable Morgan and his partner, Tracey Chambers, are undoing Mr. Tillmann’s work, spending their days travelling the Maritimes, visiting antique stores, volunteer-run country museums, universities and even the legislature to return some of the 7,000 artifacts found in Mr. Tillmann’s Halifax home.
So far about 2,000 pieces have been identified – and several hundred items returned.

Op deze kaart staan de grootste diefstallen geprojecteerd.
Tillmann stal niet alleen boeken en archiefstukken, maar ook schilderijen en het harnas dat hierboven afgebeeld staat. En nog meer rare dingen:

Unlike the elaborate art heists of Hollywood movies, targeting the rarest and most expensive artifacts, Tillmann’s thefts tended instead to be less extravagant and unusual in choice: a lemon squeezer, a nutmeg grinder, a brass telescope, a vintage wooden hockey table, a door, an Austrian water pitcher, a water pump, a steam engine, a geometric rug, a wooden apple barrel, a set of old wooden skis, and an old stove. His regular targets were museums, provincial and university archives, small-town antique shops, general stores and, in some instances, the very people he sold artifacts to. 

De modus operandi van Tillmann was redelijk simpel:

 Tillmann typically used younger women as his accomplices, but his first partner-in-crime 20 years ago, he says, was his mother, Noreen Gregory. “Being a little old lady, she was trustworthy,” Tillmann says. “My mother would take [shopkeepers] into another room and they’d be so busy engaged in conversation that I could have walked out with probably whatever I wanted.” 

Maar hij deed het, samen met zijn vriendin, ook wel eens op de Hollywood manier:

The pair also stole a letter written in 1758 by General James Wolfe, the victor at the Plains of Abraham, from the Dalhousie University archives. Mr. Tillmann explains that he was able to copy a set of keys that opened a vault in the university’s library. He and Katya hid in the women’s bathroom until the night security guard left and used the keys to get into the vault, which was jammed with documents. After two hours of searching, around 3 a.m., they hit “pay dirt.”
“I said, ‘Oh, Jesus Christ, if this is real’ – and it looked all real, [it] was the George Washington letter, worth probably half a million to a million dollars in itself. … And I thought, ‘Oh wow.’”
Rooting around further, they found the Wolfe letter.
“We became so exuberant over this – because it was pretty euphoric being in there and knowing at that point that you have millions of dollars worth of documents on the black market – that we ended up having sex right in the middle of all these papers and stuff strewn around,” he recalls. 

In een film is dit volstrekt ongeloofwaardig, maar, om met Reve te spreken:

"De werkelijkheid herken je aan haar onwaarschijnlijkheid."

Gerelateerd
7 jaar voor diefstal van archiefstukken
La vie sexuelle de l'archiviste
Wat doet Ingrid (van Henk) in het archief?

Archiefdiefstal in Denemarken

Bij het Deense Rigsarkivet is eind vorig jaar het bezoekersreglement strenger geworden. Onderzoekers mogen niet meer afgezonderd zitten en het toezicht door de studiezaalmedewerkers is intensiever. Daarnaast zijn alle mappen en schriften nu verboden in de studiezaal. Aanleiding voor de strengere maatregelen - die mij niet eens zo streng voorkomen - is het volgende "incident":

Über die letzten 10 Jahre haben zwei Männer (46, 53 Jahre) insgesamt zwei Regalmeter Archivbestände aus dem Rigsarkivet, dem Kopenhagener Landsarkivet und dem Archiv des Ordenswesen im Schloss Amalienborg gestohlen. Der Raub fiel erstmals im Oktober 2012 auf. Bei ihren vielen Besuchen gaben die bekennenden Nazi-Sympathisanten sich als Forscher mit einem dezidierten Interesse an dänischen Kollaborateure aus. Blatt für Blatt stahlen sie aus den Archivordnern. Da die Bestände nicht seiten- sondern mappenweise registriert wurden, fiel der Diebstahl über Jahre nicht auf. Es konnte zwar eine große Fülle an Archivmaterial in den Wohnungen der Diebe sichergestellt werden, aber noch immer ist unklar, ob auch gestohlene Akten weiter verkauft wurden. Im Fokus der Täter standen Polizeiberichte, Gerichtsakten und Korrespondenzen dänischer SS- und Wehmachts-Freiwilliger – insbesondere des Ostfrontkämpfers Kaj Buchardt – während des Zweiten Weltkrieges und der anschließenden Phase der gerichtlichen Aufarbeitung. Über die Absichten der Täter ist nichts bekannt.

Hoewel in het laatste zinnetje staat dat over de motieven van de dieven niets bekend is, schrijft de - gelukkig Engelstalige - Copenhagen Post dat het hen vooral ging om documenten over Kaj Buchardt, een Deen die zich aansloot bij de Wehrmacht.

Both men are understood to have known Buchardt personally, and were trying to cover up the fact that he had deserted the army, only to join up again in the final stages of the war. It has also been revealed that the two men, who have been strongly linked to criminal rings in the past, were planning to sell the stolen documents to a single person, giving rise to suggestion that the suspects had were stealing the documents on someone else's behalf. Rigsarkivet has drawn up a long list of other possible offenders and the police have promised amnesty to anyone turning over stolen items.
“These documents were taken bit by bit. Not only was it organised, but the suspects were going after documents relating to a specific person,” Hellum told Berlingske. “Considering the amount of time invested into this robbery, it could only have been done with inside knowledge of how we work here at the archives.”

Diefstal om de geschiedenis te wijzigen, dus.

Opvallend vind ik trouwens ook de reactie van de Deense archiefonderzoekers, die het strengere regime op de studiezaal vergelijken met een politiestaat. Vooral het feit dat ze nu samen moeten zitten en elkaar in de gaten moeten houden, ligt gevoelig. Plus het feit dat de series waar uit gestolen is, nu tijdelijk niet toegankelijk zijn.

Via Eric Hennekam

Gerelateerd
Diefstal in het Stadsarchief
7 jaar voor diefstal van archiefstukken
Macht, archiefvorming en archieven

Foto: zij-ingang van het Rigsarkivet tijdens mijn bezoek aan Kopenhagen in 2009